NATO Zirvesi 2025: Savaş Günlerinde Diplomasi Çabası

Zirveye üye ülkelerin liderleri, dışişleri bakanları ve üst düzey askeri yetkililer katıldı. Zirvede, dünya genelindeki güvenlik durumları, özellikle Rusya-Ukrayna savaşı, İran-İsrail gerilimi ve Orta Doğu’daki güvenlik sorunları gibi kritik konular ele alındı. 

Savunma harcamaları ve Trump'ın talepleri 

ABD Başkanı Donald Trump, zirve sırasında NATO ülkelerinden, savunma harcamalarını Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın (GSYİH) %5’ine çıkarmalarını talep etti. Bu, NATO'nun askeri harcamalarını artırmaya yönelik tarihi bir öneriydi. Trump, bu hedefin, ittifakın savunma kapasitesini ciddi şekilde güçlendireceğini savundu. 

Çoğu NATO üyesi ülke, bu hedefe ulaşabilmek için 2035 yılına kadar planlar yapmayı kabul etti. Ancak, bazı ülkeler bu öneriye karşı tereddütler ifade etti. Özellikle İspanya, bu hedefin hayata geçirilmesinde kısmi bir muafiyet talep etti. Bu durum, zirvede ittifak içindeki bazı ülkeler arasında gerginliklere yol açtı. 

Ukrayna'nın durumu 

Zirvede, Ukrayna'nın durumu önemli bir gündem maddesi oluşturdu. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy, zirveye davet edilmesine rağmen, NATO üyeleri Ukrayna'nın üyelik süreci konusunda somut bir adım atmadı. 

ABD Başkanı Trump, Ukrayna'ya askeri yardım sağlanması konusunda belirsiz bir tutum sergileyerek, bu konuda daha temkinli bir yaklaşım benimseyeceğini belirtti. ABD’nin bu tutumu, zirveye damgasını vuran konulardan biri oldu. 

Öte yandan, Avrupa Birliği, Ukrayna'ya olan desteğini sürdürme kararı alırken, aynı zamanda kendi savunma stratejilerini güçlendirmek için adımlar atma kararı aldı. Ukrayna'nın NATO üyeliği konusu zirve boyunca net bir biçimde çözülemedi. 

Birleşik Krallık'ın nükleer güç artışı 

Birleşik Krallık, zirvede ABD ile imzaladığı bir anlaşma kapsamında, nükleer caydırıcılığını güçlendirme amacını güden önemli bir adım attığını duyurdu. Bu anlaşma, Birleşik Krallık'ın ABD’den 12 adet B61-12 tipi taktik nükleer bomba taşıma kapasitesine sahip F-35A savaş uçağı almasını içeriyordu. Bu yeni anlaşma, Birleşik Krallık'ın NATO'nun nükleer kapasitesine katkı sağlamak ve kendi nükleer caydırıcılığını güçlendirmek için atacağı önemli bir adım olarak değerlendirilmekteydi. Zirvede bu durum, NATO'nun nükleer yeteneklerinin geleceği konusunda da önemli tartışmalara yol açtı. 

Orta Doğu ve İran 

Zirve sırasında Orta Doğu'daki gelişmeler ve özellikle İran konusu önemli bir gündem maddesi oldu. Trump yönetiminin arabuluculuğunda, İsrail ile İran arasında sağlanan ateşkesin korunması gerektiği vurgulandı. Bunun yanı sıra, bazı ülkeler, bu ateşkesin sürdürülebilirliği konusunda endişelerini dile getirdi. Trump, İran’a yönelik yapılan hava saldırılarının etkili olduğunu ve İran’ın nükleer programını birkaç ay ertelemiş olmasının, saldırıların başarılı olduğunu gösterdiğini savundu. Ancak sızan bir ABD istihbarat raporu, bu saldırıların yalnızca kısa vadeli bir etki yarattığını ve İran’ın nükleer programının gelişimini engellemekte başarılı olamadığını öne sürdü. Ortadoğu’daki bu gelişmeler, zirvede çeşitli görüş ayrılıklarına yol açtı. 

Türkiye'nin rolü 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, zirve marjında ABD Başkanı Trump ile bir araya gelerek önemli görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmelerde, İsrail ile İran arasındaki ateşkesin sürdürülmesi, Gazze’deki insani yardımların artırılması ve Rusya-Ukrayna arasındaki barış sürecinin yeniden canlandırılması gibi kritik konular gündeme geldi. 

Görüşme, Kraliyet Sarayı'nda basına kapalı gerçekleştirildi. 

Cumhurbaşkanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, görüşmede iki lider, ABD ile Türkiye’nin savunma sanayii alanında işbirliğinin ilerletilmesinin olumlu olacağı yönünde fikir birliğine vardı. Erdoğan, iki ülkenin 100 milyar dolar ikili ticaret hacmi hedefine ulaşmak için enerji ve savunma sanayii alanlarında yatırımların yapılabileceğini dile getirdi. 

Görüşmede öne çıkan bir diğer konu, İsrail-İran gerilimi ve ateşkes anlaşmasıydı. Erdoğan, Trump’ın gayretleriyle sağlanan 23 Haziran tarihli ateşkesi memnuniyetle karşıladığını belirtti ve bunun kalıcı olmasını temenni etti. Ayrıca, Gazze'deki insani trajedinin bir an önce sonlandırılması ve Rusya-Ukrayna arasındaki savaşın barışçıl çözümü konusunda Türkiye ve ABD’nin diyalog kurmasının önemine değindi. 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya-Ukrayna barış görüşmeleri konusunda da önemli açıklamalarda bulundu. Erdoğan, İstanbul’da kurulan diyalog zeminini güçlendirerek barış masasını daha üst düzeyde bir katılımla oluşturmanın önemli olduğunu belirtti. Türkiye’nin barışa ulaşma çabalarının devam edeceğini ifade etti.

Erdoğan, bu görüşmelerin İstanbul’da yapılması gerektiğini vurguladı ve barışın sağlanması için çaba harcayacaklarını söyledi. 

Cumhurbaşkanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, görüşmede iki lider, ABD ile Türkiye’nin savunma sanayii alanında işbirliğinin ilerletilmesinin olumlu olacağı yönünde fikir birliğine vardı. Erdoğan, iki ülkenin 100 milyar dolar ikili ticaret hacmi hedefine ulaşmak için enerji ve savunma sanayii alanlarında yatırımların yapılabileceğini dile getirdi. 

Bu görüşmeler, Türkiye'nin NATO içindeki stratejik rolünü ve bölgesel politikalardaki etkinliğini bir kez daha gözler önüne serdi. Ayrıca Türkiye’nin, NATO'nun karar alma süreçlerinde ne kadar belirleyici bir rol oynadığı zirve boyunca vurgulandı. 

Bir sonraki NATO Zirvesi'nin Türkiye'de düzenlenecek olması sebebiyle Hollanda ile Türkiye arasında devir teslim töreni de yapılacak. 

Gelecekteki görüşmeler ve Erdoğan’ın ABD ziyareti 

Erdoğan ve Trump, görüşmelerin sonunda, Erdoğan’ın yakın zamanda ABD’ye yapacağı ziyaretin olasılığını da ele aldılar. Beyaz Saray’dan henüz resmi bir açıklama gelmemiş olsa da, Cumhurbaşkanının Trump’ın davetlisi olarak ABD'ye yapacağı ziyaretin gündemde olduğu belirtiliyor. Erdoğan, ayrıca Ukrayna ve Rusya liderlerinin kabul etmesi durumunda Trump ile onları İstanbul’da ağırlamayı önerdi. 

Erdoğan, 2017-2021 yılları arasında Trump’ın başkanlık dönemi sırasında iki kez Beyaz Saray’da ağırlanmıştı. 

NATO liderleri GSYH'nin yüzde 5'ini savunmaya harcama hedefinde anlaştı

Yayımlanan zirve bildirisine göre, 32 ülkenin lideri, kolektif savunma taahhüt eden NATO'nun 5. maddesine bağlılığını yineledi.

Bildiride, "Başta Rusya'nın Avrupa-Atlantik güvenliğine yönelik uzun vadeli tehdidi ve süregelen terörizm tehdidi olmak üzere derin güvenlik tehditleri ve zorlukları karşısında birleşen müttefikler, Washington Antlaşmasının 3. maddesi uyarınca bireysel ve kolektif yükümlülüklerimizi yerine getirmek üzere 2035 yılına kadar yıllık GSYH'nin yüzde 5'ini temel savunma gereksinimlerinin yanı sıra savunma ve güvenlikle ilgili harcamalara yatırmayı taahhüt etmekte." ifadesi kullanıldı.

Yüzde 5'lik harcama hedefinin iki temel savunma yatırımını içereceği belirtilen bildiride, müttefiklerin GSYH'nin en az yüzde 3,5'ini "temel savunma gereksinimleri ve NATO "yetenek hedeflerini" karşılamak için ayırma taahhüdünde bulunduğu kaydedildi.

Bildiride ayrıca, geri kalan yüzde 1,5'lik harcamanın da "kritik altyapıyı korumak, sivil hazırlık ve dayanıklılık sağlamak ile savunma sanayi tabanını güçlendirmek" gibi yatırımlara ayrılması konusunda mutabık kalındığı belirtildi.

Harcamaların 2029'da gözden geçirileceği kaydedilen bildiride, Ukrayna'ya destek sağlamaya yönelik taahhüt yinelenerek müttefiklerin savunma harcamaları hesaplanırken Ukrayna'nın savunmasına yönelik katkıların da denkleme dahil edileceği aktarıldı.

Bildiride, transatlantik savunma sanayi işbirliğini hızla genişletme kararlılığı vurgulanarak, "Aramızdaki savunma ticaret engellerini ortadan kaldırmak için çalışacağız, ortaklıklarımızı savunma sanayi işbirliğini teşvik etmek için kullanacağız." ifadesine yer verildi.

ABD Başkanı Trump: Yılda 1 trilyon dolardan fazla artış olacak

ABD Başkanı Donald Trump, NATO bütçe hedefiyle yılda 1 trilyon dolardan fazla artış olacağını söyledi.

Trump, savunma bütçesinde ABD'nin payının diğer müttefiklere göre daha fazla olduğunu, bunun da "haksızlık" olduğunu söyledi.

Trump, planlanan artışın ülkesi için oldukça "önemli bir kazanç" olacağını belirtti.

Protestolar ve toplumsal tepkiler 

Zirve öncesinde Lahey sokaklarında yüzlerce kişi, NATO'nun artan askeri harcamalarını ve İran ile olası bir savaşın risklerini protesto etti. Göstericiler, barışa yatırım yapılması, askeri harcamaların azaltılması ve sürdürülebilir enerjiye geçiş yapılması çağrısında bulundu. Protestolar, NATO'nun askeri gücünün artan rolüne karşı toplumsal bir tepkiyi yansıttı. Göstericiler, NATO’nun savaş politikalarını eleştirirken, daha barışçıl ve diplomatik çözümler için çağrıda bulundular. Bu toplumsal tepkiler, zirveye katılan liderlerin de gündeminde yer aldı. 

Bu zirve, NATO'nun geleceği, savunma harcamaları, üyelik süreçleri ve bölgesel güvenlik meseleleri hakkında çok sayıda önemli kararın alındığı bir toplantı oldu. Zirve sırasında yaşanan tartışmalar ve alınan kararlar, ittifakın gelecekteki yönünü etkileyecek büyük bir öneme sahip.