Muhammed bin Selman’ı Ne Kadar Tanıyoruz?

Dünya Suudi Arabistan’ı uzun yıllar petrol, hac ve Körfez güvenliği üzerinden tanıdı. Bugün ise bu başlıklara yapay zekâ, turizm, spor, eğlence, yenilenebilir enerji, büyük şehir projeleri ve küresel yatırımlar da eklendi. Ülkenin geçirdiği bu değişimin merkezinde, uluslararası kamuoyunda çoğunlukla “MBS” olarak anılan Muhammed bin Selman bulunuyor. 

Henüz tahta çıkmamış olmasına rağmen başbakanlık görevini yürüten Bin Selman; ekonomik programlardan dış politikaya, enerji güvenliğinden uluslararası yatırımlara kadar Suudi Arabistan’ın temel karar mekanizmalarında belirleyici konumda. Bu nedenle onu tanımak, yalnızca geleceğin Suudi kralını değil, Körfez’de kurulmakta olan yeni ekonomik ve siyasi düzeni de anlamayı gerektiriyor.  

Riyad’da başlayan siyasi yolculuk 

Muhammed bin Selman, 31 Ağustos 1985’te Riyad’da dünyaya geldi. Babası Selman bin Abdülaziz o yıllarda Riyad Valisi olarak görev yapıyordu. Çocukluğu ve eğitim hayatı da Suudi Arabistan’ın başkentinde geçti. Kral Suud Üniversitesinde hukuk eğitimi alan Bin Selman, mezuniyetinin ardından devlet kurumlarında görev almaya başladı.  

Siyasi hayatının ilk yıllarında babasının danışmanlığını yaptı. Selman bin Abdülaziz’in Riyad Valiliği, Savunma Bakanlığı ve veliahtlık dönemlerinde farklı idari görevler üstlendi. Bu süreç, genç prensin Suudi devlet yapısını, bürokrasiyi ve kraliyet yönetimini yakından tanımasını sağladı. 

Babası Selman bin Abdülaziz’in Ocak 2015’te kral olmasıyla Muhammed bin Selman’ın siyasi kariyeri hız kazandı. Aynı yıl Savunma Bakanlığına getirildi, Ekonomik ve Kalkınma İşleri Konseyinin başkanlığını üstlendi ve Kamu Yatırım Fonunun yönetim kurulu başkanı oldu. Haziran 2017’de veliaht prens ilan edildi; Eylül 2022’de ise başbakanlığa atandı.  

Bu görevler Muhammed bin Selman’a ekonomi, yatırım, güvenlik ve dış politika alanlarında geniş bir çalışma sahası sağladı. Bugün Veliaht Prensliğin yanı sıra Ekonomik ve Kalkınma İşleri Konseyi, Siyasi ve Güvenlik İşleri Konseyi ve Kamu Yatırım Fonu gibi önemli yapıların başında bulunuyor.  

Vizyon 2030 ile başlayan dönüşüm 

Muhammed bin Selman’ın adı en çok, Nisan 2016’da ilan edilen Vizyon 2030 programıyla birlikte anılıyor. Programın temel amacı, Suudi ekonomisinin petrol gelirlerine bağımlılığını azaltmak ve ülkeye yeni gelir alanları kazandırmak. 

Turizm, madencilik, ulaştırma, lojistik, savunma sanayii, teknoloji, kültür, spor, eğlence ve yenilenebilir enerji; programın öne çıkan sektörleri arasında yer alıyor. Kamu sektörünün yanı sıra özel sektörün büyütülmesi, yabancı yatırımların artırılması ve genç Suudiler için yeni istihdam alanlarının oluşturulması da Vizyon 2030’un temel hedeflerini oluşturuyor.  

NEOM, The Line, Kızıldeniz turizm merkezleri, Kıddiye ve Diriyye gibi projeler, bu dönüşümün en görünür örnekleri hâline geldi. Bu projelerin bir bölümü yeni şehirler ve turizm merkezleri oluşturmayı amaçlarken bir bölümü de Suudi Arabistan’ı uluslararası etkinliklerin düzenlendiği bir merkez hâline getirmeyi hedefliyor. 

Riyad’ın 2030 Dünya Fuarı’na, Suudi Arabistan’ın ise 2034 FIFA Dünya Kupası’na ev sahipliği yapacak olması, ülkenin uluslararası organizasyonlara yönelik yatırımlarını da hızlandırdı. Spor tesisleri, ulaşım ağları, oteller ve yeni yaşam alanları bu hazırlıkların önemli parçaları arasında yer alıyor.

Küresel yatırım gücü 

Vizyon 2030’un en önemli araçlarından biri Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu oldu. Muhammed bin Selman’ın başkanlığını yürüttüğü fon, ülke içindeki büyük projelerin finansmanında ve Suudi Arabistan’ın küresel yatırımlarında başlıca rolü üstleniyor. 

Fonun yönettiği varlıkların büyüklüğü 2015’te yaklaşık 150 milyar dolarken 2026 itibarıyla 900 milyar doların üzerine çıktı. Kamu Yatırım Fonu, 2021-2025 döneminde Suudi Arabistan’daki yeni projelere 199 milyar dolardan fazla yatırım gerçekleştirdi. Fon ve bağlı şirketleri, teknoloji, enerji, madencilik, gayrimenkul, spor, ulaşım, oyun ve eğlence gibi birçok alanda faaliyet gösteriyor.  

Kamu Yatırım Fonunun Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’daki faaliyetleri, Suudi Arabistan’ın yalnızca petrol ihraç eden bir ülke olarak değil, uluslararası şirketlere ve geleceğin sektörlerine yatırım yapan küresel bir finans aktörü olarak da öne çıkmasını sağlıyor. Fonun 2026-2030 stratejisi, hızlı büyüme döneminin ardından yatırımların uzun vadeli değer üretmesine ve ülke içinde rekabetçi sektörler oluşturmasına odaklanıyor.  

Yapay zekâ ve teknoloji hamlesi 

Muhammed bin Selman’ın son dönemde önem verdiği alanların başında yapay zekâ geliyor. Suudi Arabistan, veri merkezlerinden bulut bilişime, yarı iletkenlerden Arapça dil modellerine kadar yapay zekâ ekosisteminin farklı alanlarında yatırım yapıyor. 

Mayıs 2025’te Kamu Yatırım Fonu bünyesinde kurulan HUMAIN şirketi, bu stratejinin merkezine yerleştirildi. Şirket; yapay zekâ altyapısı, veri merkezleri, bulut hizmetleri, gelişmiş modeller ve dijital uygulamalar üzerinde çalışmak üzere kuruldu. HUMAIN’in yönetim kurulu başkanlığını da Muhammed bin Selman üstlendi.  

Bu yatırımlar, Suudi Arabistan’ın enerji kaynakları ve finansal kapasitesini teknoloji sektöründeki yeni fırsatlarla bir araya getirmeyi amaçlıyor. Riyad yönetimi, ülkenin coğrafi konumunu, genç nüfusunu ve yatırım imkânlarını kullanarak Körfez’de bir teknoloji merkezi oluşturmak istiyor. 

Suudi toplumunun değişen görünümü 

Vizyon 2030 yalnızca ekonomik yatırımlardan oluşmuyor. Program kapsamında Suudi Arabistan’ın gündelik yaşamında da önemli değişiklikler yaşandı. Sinemalar yeniden açıldı, kültür ve eğlence etkinlikleri yaygınlaştı, uluslararası konserler ve spor organizasyonları düzenlenmeye başladı. 

Kadınların araç kullanmasına izin verilmesi ve çalışma hayatındaki rollerinin artırılması da bu dönemin öne çıkan gelişmeleri arasında yer aldı. Vizyon 2030’un 2025 faaliyet raporuna göre Suudi kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 36’ya ulaştı. Bu oran, programın başlangıcında belirlenen yüzde 30’luk hedefin üzerine çıktı.  

Turizm alanında da hızlı bir büyüme yaşandı. Suudi Arabistan’ın 2025’te ağırladığı yerli ve yabancı turistlerin toplamı 123 milyona ulaşırken turizm harcamaları 81 milyar dolar olarak kaydedildi. El-Ula, Kızıldeniz kıyıları, Diriyye ve Cidde gibi merkezler ülkenin uluslararası tanıtımında daha fazla öne çıkmaya başladı.  

Bu değişim, Suudi Arabistan’ın dünyadaki görünümünü de dönüştürdü. Daha önce ağırlıklı olarak enerji ve dinî ziyaretlerle anılan ülke, artık kültür, spor, turizm ve teknoloji etkinlikleriyle de uluslararası kamuoyunun karşısına çıkıyor. 

Petrol piyasalarındaki ağırlığı 

Suudi Arabistan’ın dünya siyasetindeki etkisinin temel unsurlarından biri hâlâ enerjidir. Ülke, dünyanın önde gelen petrol üreticileri ve ihracatçıları arasında yer alıyor. Bu nedenle Riyad’ın üretim politikaları yalnızca Suudi ekonomisini değil, dünya genelindeki enerji fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini de etkileyebiliyor. 

Muhammed bin Selman, Suudi Arabistan’ın ekonomik çeşitliliğini artırmaya çalışırken enerji sektörünün küresel önemini korumayı da sürdürüyor. Geleneksel petrol üretiminin yanında güneş, rüzgâr ve hidrojen projelerine yapılan yatırımlar, ülkenin enerji alanındaki rolünü farklı başlıklara taşıyor. 

Türkiye ile Suudi Arabistan arasında Şubat 2026’da imzalanan 2 milyar dolarlık güneş enerjisi anlaşması da bu yeni dönemin örneklerinden biri oldu. İki ülke, enerji yatırımlarının yanı sıra altyapı, inşaat, teknoloji, turizm ve savunma sanayii gibi alanlarda işbirliğinin artırılması konusunda mutabık kaldı. 

Türkiye açısından neden önemli? 

Türkiye ile Suudi Arabistan, Körfez ve Orta Doğu’nun iki önemli ekonomisi olarak ticaret, yatırım, enerji ve bölgesel diplomasi alanlarında yakın temas yürütüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Muhammed bin Selman arasındaki görüşmeler, son yıllarda iki ülke ilişkilerinin ana siyasi kanallarından birini oluşturuyor. 

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şubat 2026’daki Riyad ziyaretinde ekonomi, yatırım, enerji, savunma sanayii, ulaştırma, turizm, teknoloji ve bölgesel gelişmeler ele alındı. Görüşmelerin ardından yayımlanan ortak bildiride Vizyon 2030 ile Türkiye Yüzyılı kapsamında ortaya çıkan karşılıklı yatırım imkânlarından yararlanılması vurgulandı.  

Türk şirketleri Suudi Arabistan’daki altyapı, üstyapı, konut, ulaşım ve turizm projelerinde yer alırken Suudi yatırımları da Türkiye’de finans, gayrimenkul, enerji ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteriyor. KAAN millî muharip uçağı konusunda ortak yatırım ihtimalinin gündeme gelmesi, ilişkilerin savunma sanayii boyutunun da gelişebileceğini gösteriyor.  

Bu nedenle Muhammed bin Selman, Türk kamuoyu açısından yalnızca Suudi Arabistan’ın gelecekteki kralı değil; Türkiye’nin Körfez’deki ekonomik ve diplomatik ilişkilerinde doğrudan muhatap olduğu bir lider konumunda. 

Büyük güçlerle çok yönlü ilişkiler 

Suudi Arabistan, ABD ile uzun yıllara dayanan güvenlik, enerji ve ekonomik ilişkilere sahip. Muhammed bin Selman döneminde bu ilişkiler savunma, teknoloji, yatırım ve enerji alanlarında devam ederken Çin ve diğer Asya ülkeleriyle kurulan bağlar da genişledi. 

Çin, Suudi Arabistan’ın en önemli ticaret ortakları arasında yer alıyor. İki ülke petrol ticaretinin yanı sıra dijital altyapı, yenilenebilir enerji, sanayi ve teknoloji alanlarında da ortaklık geliştiriyor. Kamu Yatırım Fonunun Asya’daki yatırımları da Riyad’ın ekonomik ilişkilerini farklı coğrafyalara yaymasına katkı sağlıyor.  

Suudi Arabistan ayrıca Avrupa ülkeleri, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Afrika devletleriyle de yatırım ve ticaret ilişkilerini artırıyor. Bu yapı, ülkenin farklı güç merkezleriyle eş zamanlı ortaklık kurmasına imkân veriyor. 

Bölgesel diplomasideki konumu 

Muhammed bin Selman’ın gündeminde ekonomi kadar bölgesel güvenlik de bulunuyor. Körfez’deki deniz ticaret yolları, enerji sevkiyatı ve Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması, Suudi Arabistan’ın hem güvenliği hem de ekonomik programları açısından önem taşıyor. 

Temmuz 2026’da ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde ABD-İran müzakereleri, deniz ulaşımı ve bölgedeki ticaret yollarının güvenliği ele alındı. Görüşmede bölgesel güvenlik ve istikrarı destekleyecek çabaların sürdürülmesi vurgulandı.  

Bu temaslar, Muhammed bin Selman’ın yalnızca ülke içindeki dönüşüm projeleriyle değil, enerji güvenliği ve bölgesel diplomasiyle ilgili uluslararası görüşmelerde de doğrudan yer aldığını gösteriyor. 

Muhammed bin Selman neden yakından izleniyor? 

Muhammed bin Selman bugün Suudi Arabistan’ın ekonomik dönüşümünü yöneten, dünyanın en büyük varlık fonlarından birine başkanlık eden ve küresel enerji gündeminde söz sahibi olan bir isim. 

Vizyon 2030’un başarıya ulaşması; yeni sektörlerin kalıcı hâle gelmesine, özel sektörün büyümesine, teknoloji yatırımlarının sonuç vermesine ve büyük projelerin planlanan takvimlerde ilerlemesine bağlı. Bu süreçlerin tamamında Muhammed bin Selman’ın aldığı kararlar belirleyici olacak. 

Önümüzdeki yıllarda Riyad’da düzenlenecek 2030 Dünya Fuarı, Suudi Arabistan’ın ev sahipliği yapacağı 2034 Dünya Kupası, gelişen yapay zekâ sektörü ve Kamu Yatırım Fonunun yeni yatırım stratejisi, ülkenin uluslararası görünürlüğünü daha da artıracak. 

Muhammed bin Selman henüz kral değil. Ancak bugün Suudi Arabistan’ın hangi alanlara yatırım yapacağını, dünyayla nasıl bir ekonomik ilişki kuracağını ve Körfez’de nasıl bir rol üstleneceğini şekillendiren başlıca isim konumunda. 

Bu nedenle Muhammed bin Selman’ı tanımak, yalnızca bir veliaht prensin hayatını öğrenmek değil; petrolün, sermayenin, teknolojinin ve diplomasinin aynı merkezde buluştuğu yeni Suudi Arabistan’ı anlamaktır.