Lübnan’daki Beyaz Fosfor İzleri İsrail’in Saldırıları Hakkında Ne Söylüyor?

Uzmanlara, yardım kuruluşlarına ve The New York Times tarafından toplanan görsel kanıtlara göre İsrail ordusu, Hizbullah’a karşı yürüttüğü mücadelede Lübnan’daki yerleşim alanları üzerinde son derece zararlı olabilen yanıcı bir madde olan beyaz fosfor kullandı.

The Times tarafından doğrulanan ve İsrail güçlerinin bölgedeki önemli noktalardan Beaufort Kalesi’ni ele geçirdiği sırada çekilen sosyal medya görüntülerinde, bu tür mühimmata ait ayırt edici duman izleri en son 30 Mayıs’ta yaklaşık 40 bin nüfuslu Nebatiye kentinde görüldü.

Doğrulanan diğer görüntüler, İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmaların mart ayında yeniden başlamasından bu yana beyaz fosforun sahil kenti Sur çevresinin yanı sıra Klayaa, Khiam ve Yohmor adlı üç küçük kasabanın yakınlarında da kullanıldığını gösterdi. Son çatışmalar, ABD ve İsrail’in İran’a ortak saldırılarının ardından başlamıştı.

Beyaz fosfor, havayla temas ettiğinde kendiliğinden tutuşuyor ve söndürülmesi son derece zor oluyor.

Genellikle ordular tarafından çatışma sırasında yangın çıkarmak ve sis perdesi oluşturmak amacıyla kullanılan beyaz fosfor, kendi başına yasa dışı değil. Ancak bunun sivillere karşı ya da sivillerin yaşadığı bir bölgede kasten kullanılması, uluslararası savaş hukukunu ihlal ediyor. İnsan hakları savunucuları, İsrail ordusunun bu maddeyi kullanmasından sivillerin etkilendiğine dair kaygılarını dile getirdi.

İsrail ordusu, beyaz fosforu uluslararası hukuka aykırı şekilde kullandığı iddialarını reddetti. Ordu, beyaz fosfor içeren mühimmatların hedef almak ya da yangın çıkarmak için değil, sis perdesi oluşturmak amacıyla kullanıldığını savundu. Ancak İsrail ordusu, The Times’ın Nebatiye, Klayaa, Khiam ve Sur’daki belirli olaylara ilişkin yönelttiği sorulara yorum yapmadı.

İsrail’in beyaz fosfor kullanımı

Avustralya merkezli, silah ve mühimmatları takip eden özel istihbarat danışmanlık şirketi Armament Research Services’ın direktörü N. R. Jenzen-Jones, beyaz fosfor için “Ucuz, bol bulunan ve kullanım amacı açısından oldukça etkili bir madde.” dedi.

İsrail’in yerleşim alanlarında beyaz fosfor kullanması geçmişte de inceleme konusu olmuştu.

Human Rights Watch tarafından yayımlanan 2024 tarihli bir rapor, beyaz fosforun Lübnan’da yaygın şekilde kullanıldığını belgeledi ve bunun gerekliliğini sorguladı. Raporda, İsrail ordusunun 2024’te kullandığı bildirilen M150 mermileri gibi daha güvenli alternatifler bulunduğuna işaret edildi.

Bu mermilerin izleri, daha düzensiz görünen beyaz fosforun tüyü andıran izlerinden görsel olarak farklı.

İsrail, beyaz fosforu Gazze’de de kullandı. Bu kullanım 2009’da ve Lübnan’daki çatışmalarda, 1982 ve 2006’da da görüldü. Ülkedeki beyaz fosfor gözlemlerine ilişkin görsel bir veri tabanı oluşturan bağımsız araştırmacı Ahmad Beydoun’a göre, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’e düzenlediği saldırılardan sonraki bir yıl içinde İsrail ordusu Lübnan’da 200’den fazla kez beyaz fosfor kullandı.

Lübnan hükümeti, Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in beyaz fosfor kullanımına ilişkin kaygılarını Birleşmiş Milletlere ve BM Güvenlik Konseyine ileten dört mektup sundu. 3 Temmuz 2024 tarihli mektuplardan birinde, hükümet verilerine atıfla, Güney Lübnan’da beyaz fosfor kullanımı nedeniyle 600’den fazla yangın çıktığı belirtildi.

Siviller üzerindeki etkisi ne?

Dünya Sağlık Örgütüne göre beyaz fosfor, deriyle temas ettiğinde ağır yanıklara neden oluyor. Solunması halinde ise solunum yollarında ve gözlerde yaralanmalara yol açabiliyor.

Human Rights Watch Kıdemli Silah Danışmanı Bonnie Docherty, “Beyaz fosforun yol açtığı zarar korkunçtur.” dedi. Docherty, “Kemiğe kadar işleyebilen yanıklara neden olur.” ifadelerini kullandı. Ürettiği yoğun dumanın “ağır solunum hasarına ve organ yetmezliğine” yol açtığını belirten Docherty, “Bandajlar çıkarıldığında ve maddenin kalıntıları oksijene maruz kaldığında yaralar yeniden tutuşabilir.” dedi.

Beyaz fosfor evleri, arabaları, binaları, tarlaları ve diğer nesneleri de ateşe verebiliyor. Amnesty International’ın 2023 tarihli raporunda, Güney Lübnan’daki Dhayra kasabası sakinlerinin 16 Ekim 2023’te beyaz fosforun tekrar tekrar kullanılması üzerine bölgeden kaçtığı, günler sonra geri döndüklerinde ise arabaların ve evlerin hala yanmakta olduğu belirtildi.

Uzmanlara göre beyaz fosfor izleri kullanımdan uzun süre sonra bile suda ve toprakta kalabiliyor. Ormanlık alanlar ve tarım arazileri de ciddi şekilde zarar görebiliyor.

Hollanda merkezli barış kuruluşu PAX’ta çalışan ve çatışmaların çevre üzerindeki etkilerini araştıran Wim Zwijnenburg, “Dumana uzun süre maruz kalmanın yeterince incelenmemiş riskleri var.” dedi. Zwijnenburg, “Ayrıca bölge sakinleri ve çiftçilerin arazilerine erişimi kaybedebileceğini ve sonrasında çoğu zaman özel temizleme operasyonlarına ihtiyaç duyulduğunu biliyoruz.” ifadelerini kullandı.

Docherty’ye göre beyaz fosfor mühimmatları esas olarak sis perdesi ve aydınlatma amacıyla tasarlandığı için mevcut uluslararası hukukta çoğu zaman bir boşluk içinde kalıyor.

Docherty, “Yangınlara ya da ağır yanıklara neden olmak gibi yıkıcı etkileri, bir ordunun bu silahları kullanmasının temel nedeni olarak değil, kullanımın yan etkisi olarak görülüyor.” dedi.

Beyaz fosfor, yerleşim alanlarında kasten kullanılmadığı sürece yasal olsa da kasten kullanılıp kullanılmadığını anlamak çoğu zaman zor. Zwijnenburg, “Bu mühimmatlar hassas silahlar değil ve sivillerle askerler arasında ayrım yapamaz.” dedi. “Yasaklı bir silah olmayabilir ancak orduların bunu her zaman amaçlandığı şekilde kullanmadığını biliyoruz.” ifadelerini kullandı.

İsrail ordusu, çatışmalarda beyaz fosfor kullanan tek ordu değil. ABD, Orta Doğu’daki çeşitli operasyonlarda, 2004’te Irak’ın Felluce kentinde ve 2017’de Suriye’de DEAŞ’a karşı yürüttüğü harekatta beyaz fosfor kullandı. Ukrayna ve Rusya da 2023’ten bu yana birbirlerini beyaz fosfor kullanmakla suçladı.

Beyaz fosforun sivillere karşı kasten kullanıldığını ortaya koymak zor olabilir. Human Rights Watch’ın 2009 tarihli bir raporu, İsrail ordusunun bu mühimmatları Gazze’nin yoğun nüfuslu bölgeleri üzerinde tekrar tekrar kullandığını ortaya koydu. Dört yıl sonra, insan hakları kuruluşlarının uluslararası baskısının ardından İsrail ordusu beyaz fosfor kullanımını önemli ölçüde azaltacağını duyurdu.

 

Kaynak: The New York Times