Katar’dan Tahran’a Kritik Ziyaret: Hürmüz ve ABD-İran Diyaloğu Gündemde

Katar, Orta Doğu’daki gerilimi düşürmeye yönelik diplomatik temaslarını sürdürüyor. Başbakan ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’nin bugün Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya gelerek Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğü, bölgesel gerilimin azaltılması ve diyaloğun yeniden başlatılması konularını ele alması bekleniyor.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, X platformundaki paylaşımında ziyaretin, Katar’ın anlaşmazlıkların çözümünde diplomatik yolun en uygun seçenek olduğu yönündeki tutumundan hareketle gerçekleştirileceğini belirtti.

El-Ensari, görüşmelerde Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünün ve deniz trafiğinin 28 Şubat öncesindeki duruma döndürülmesi gerekliliğinin de ele alınacağını bildirdi.

İran devlet televizyonu ise İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi’ye atıfla, Katarlı Başbakan’ın Tahran ziyaretinin ikili ilişkilerin geliştirilmesi ile bölgesel barış ve güvenliğin güçlendirilmesine yönelik süregelen İran-Katar istişareleri çerçevesinde gerçekleşeceğini aktardı.

Aynı kaynağa göre Al Sani, İranlı yetkililerle Katar’ın arabuluculuk girişimlerinin yanı sıra bölgedeki son gelişmeleri de ele alacak.

Ziyaret, İran ile Umman’ın Hürmüz Boğazı’nda gemilerin geçişi için geçici 7 millik ortak koridor oluşturulması konusunda anlaşmaya vardığı bir dönemde yapılacak. Katar da 25 Ağustos’ta İran ile Umman arasında yürütülen, geçici ortak deniz koridoru oluşturulması ve boğazdaki mayınların temizlenmesini içeren çalışmalara desteğini açıklamıştı.

Katar müzakere süreçlerini birbirine bağlamaya çalışıyor

Katar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Dr. Abdullah Bender el-Uteybi, Lusail’den Al Araby TV’ye yaptığı açıklamada, ziyaretin Washington ile Tahran arasındaki müzakere sürecinin durma noktasına geldiği ve Hürmüz Boğazı konusundaki İran-Umman görüşmelerinde ilerleme sağlandığı bir döneme denk geldiğini belirtti.

El-Uteybi’ye göre Katar’ın amacı, birbirinden kopuk ilerleyen müzakere süreçlerini birbirine bağlamak ve yeni bir müzakere aşamasına geçilmesine katkı sağlamak. Bu girişim, İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin görüşmelerin ABD ile yürütülen müzakerelerden ayrı olduğunu açıkladığı bir dönemde yürütülüyor.

El-Uteybi, bölge ülkelerinin gerilimin tırmanmasını önlemek ve istikrarı sağlamak için çaba gösterdiğini belirterek Hürmüz Boğazı’nın taraflar arasında güven ve uzlaşı mekanizmaları oluşturulabilecek temel meselelerden biri olduğunu ifade etti.

Katar’ın Tahran temaslarının ardından ABD ile bir telefon görüşmesinin ya da Washington’a bir ziyaretin gündeme gelebileceğini de belirten El-Uteybi, bunun farklı müzakere dosyalarının birbirine bağlanmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.

Tahran, Katar ve Pakistan’ın girişimlerine olumlu bakıyor

Arap Stratejik Araştırmalar Merkezi Direktörü Musaddık Pur ise Tahran’dan yaptığı açıklamada, İran’ın gerilimin önlenmesine yönelik Katar ve Pakistan’ın girişimlerine olumlu yaklaştığını belirtti.

Pur, Pakistan Ordu Komutanı Asım Münir’in kısa süre önce gerçekleştirdiği Tahran ziyaretinde ABD’nin müzakerelere yeniden dönülmesine yönelik isteğini taşıdığını belirterek Katarlı Başbakan’ın ziyaretinin de gerilimi azaltma ve bölgeyi yıkıcı bir savaştan koruma amacı taşıdığını söyledi.

Pur’a göre ABD’nin İslamabad Mutabakatı’na geri dönülmesine yönelik yaklaşımı, İran’ın da talep ettiği bir adım. ABD’nin ekonomik baskıyı artırma yönündeki tehditlerine rağmen Tahran’ın müzakerelere bir fırsat tanıyabileceğini belirten Pur, İran ile Umman arasında sağlanan ilerlemenin sürece önemli katkı sunabileceğini ifade etti.

Pur, İran’daki sertlik yanlısı karar alıcıların bir endişesine de dikkati çekti. Buna göre Tahran’da, Washington’ın Hürmüz krizini yalnızca ABD’deki ara seçimlere kadar yatıştırmak isteyebileceği ve seçimlerin ardından yeniden İran karşıtı bir tutuma dönebileceği yönünde kaygılar bulunuyor.

Hürmüz için ortak yönetim mekanizması gündemde

Katar gazetesi El-Şark’ın Genel Yayın Yönetmeni Cabir el-Haremi de Katar’ın Hürmüz Boğazı için çatışmayı önleyecek ortak bir yönetim mekanizması oluşturmayı hedeflediğini değerlendirdi.

El-Haremi, Al Araby TV’ye yaptığı açıklamada, Katarlı Başbakan’ın Tahran ziyaretinin Doha’nın bölgesel ortaklarıyla, özellikle de Pakistan ile yürüttüğü diplomatik girişimlerde önemli bir dönüm noktası oluşturduğunu belirtti.

Ziyaretin ABD ile İran arasında ortak bir zemin oluşturabilecek yeni çözüm ve seçeneklere kapı aralayabilecek bir esneklik işareti verdiğini söyleyen El-Haremi, İran’ın Hürmüz Boğazı’na kıyısı bulunan veya Körfez’e açılan ülkelerle ortak bir Körfez-İran mekanizması kurulabileceğine ilişkin açıklamalarına dikkati çekti.

El-Haremi’ye göre böyle bir model, bölgedeki taraflar açısından kabul edilebilir bir formül oluşturabilir. Bu yaklaşımın Körfez ülkelerinden gelen ortak yönetim çağrılarıyla da örtüştüğünü belirten El-Haremi, Hürmüz geçişinin nasıl yönetileceğine ilişkin bölge ülkelerini bir araya getiren daha kapsamlı bir mekanizmanın gündeme gelebileceğini ifade etti.

Kaynak: alaraby.com

Fotoğraf: 20 Kasım 2024’te Tahran’daki görüşmeden