Kara Kutu Konuşacak: Azerbaycan Uçağı Neden Düştü?

Azerbaycan Havayolları’na ait J2-8243 sefer sayılı Embraer 190 tipi yolcu uçağı, 25 Aralık Çarşamba günü, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’den Rusya’ya bağlı Çeçenistan'ın başkenti Grozni’ye gitmek üzere havalanmıştı. Fakat uçak, Hazar Denizi’nin diğer yakasındaki Aktau’nun 3 kilometre yakınına düştü. Uçakta, 62'si yolcu, beşi mürettebat olmak üzere toplam 67 kişi bulunuyordu. 

Azerbaycan Hava Yolları, 62 yolcudan 37'sinin Azerbaycan, 16'sının Rusya, altısının Kazakistan ve üçünün ise Kırgızistan vatandaşı olduğunu açıkladı. 

67 kişiden iki pilot da dahil olmak üzere 38’i hayatını kaybetti. İkisi çocuk olmak üzere 29 kişi ise sağ kurtuldu. Ancak 11 kişinin durumu ciddiyetini koruyor.  

Uçağın burun üstü çakılması nedeniyle özellikle ön kısmının parçalandığı, kuyruk kısmına yakın konumda oturan yolcuların neredeyse tamamının sağ kurtulduğu görüldü. 

Uçuş takip sitesi Flightradar24'ün verilerine göre, Çarşamba günü TSİ 06.55'te Bakü'den havalanan uçak 09.28 sularında düştü. Uçağın rotasından saparak önce Hazar Denizi'nin diğer yakasına geçtiği, Aktau şehri üzerinde havada dolandığı ve nihayetinde yere çakıldığı gözlemlendi. Düşme anını gösteren videolarda, uçağın iniş takımları açıkken yüksek hızla yere doğru ilerlediği görüldü.

Uçağın neden denizi geçtiği konusunda ise soru işaretleri devam ediyor. Edinilen bilgiye göre, uçağın uçuş rotası üzerindeki en yakın Rus havaalanı olan Mahaçkale, çarşamba sabahı kapalıydı. 

Azerbaycan basınında yer alan iddialarda, yetkililerin, uçağın Grozni, Mahaçkale ve Mineralniye Vodı havaalanlarına inişine izin verilmeyerek Aktau'ya yönlendirildiği; böylece uçağın Hazar Denizi'ne düşerek tanıkların kaybolmasının amaçlandığı şeklindeki ifadelerine yer verildi. 

Uçak kazasının sebebi ne? 

Rus hava güvenlik kurumu, kazanın hemen ardından yaptığı açıklamada, uçağın kuş sürüsüne çarpmasının ardından acil iniş sırasında yere çakıldığını ileri sürdü. Ayrıca olumsuz hava koşulları nedeniyle uçağın Grozni’ye iniş yapamadığı belirtildi. Bölgede GPS sinyallerinde kesintiler ve navigasyon sorunları yaşandığı, buna ek olarak en yakın Rus havaalanının bir drone saldırısı nedeniyle kapalı olduğu aktarıldı.

 

Öte yandan, Ukrayna ve Azerbaycan’dan bazı yetkililer çarpıcı bir iddia ortaya attı. Uçağın Rus hava savunma sistemleri tarafından vurulmuş olabileceğini öne süren yetkililer, kuyruk kısmındaki hasarların füze darbesiyle oluşan izlere benzediğini belirterek, bunu, uçağın beklenmedik bir şekilde rotasını değiştirmesinin kaynağı olarak gösterdi. 

Bazı uzmanlar ise, GPS sinyallerindeki kesintiler gibi yön bulmayı zorlaştıran nedenlerden ötürü, yani teknik sorunlar nedeniyle uçağın düşmüş olabileceğini söylüyor. 

Azerbaycan uçağını Rusya mı vurdu? 

Azerbaycan Başsavcılık Ofisi, BBC'ye yaptığı açıklamada, her ihtimalin araştırıldığını aktardı. 

Risk danışmanlık şirketi Sibylline'dan Justin Crump ise uçak enkazının üzerindeki izlere dikkat çekerek, “Uçağın arkası ve solundaki hasar büyük ihtimalle bir hava savunma füzesi patladığına işaret ediyor” dedi.

Azerbaycan’da televizyon kanallarında konuşan uzmanlar, Azerbaycan'ın Rusya'nın uçağı düşürdüğünü kabul etmesini beklediklerini ifade etti.

Azerbaycan'ın uçak kazasıyla ilgili soruşturmasına yakın olan Azerbaycanlı kaynaklardan biri Reuters'a verdiği demeçte, ilk bulguların uçağın Rus yapımı Pantsir-S hava savunma sistemi tarafından vurulduğunu gösterdiğini söyledi. Kaynağa göre, uçağın Grozni'ye yaklaşırken iletişimi elektronik harp sistemleri tarafından engellendi. Söz konusu isim, “Kimse bunun kasıtlı yapıldığını iddia etmiyor. Ancak tespit edilen gerçekler göz önüne alındığında, Bakü, Rus tarafının Azerbaycan uçağını düşürdüğünü itiraf etmesini bekliyor.” dedi.

Azerbaycan hükümet kaynaklarının, Anadolu Ajansı’na ve Euronews'e yaptıkları açıklamalarda da, Aktau'da düşen uçağın Grozni kentine yaklaşırken Rus "Pantsir-S" hava savunma sistemi tarafından vurulduğu ileri sürüldü. Rus füzesinin, Grozni üzerindeki bir İHA saldırısı sırasında 8432 sefer sayılı uçağa ateşlendiği ve uçağın yanında patlayan şarapnelin yolcuları ve kabin ekibini vurduğu belirtiliyor. 

Kazakistan Başbakan Yardımcısı Kanat Bozumbaev ise, uçağın Rus hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğü iddiasını şu anda ne doğrulayabileceğini ne de yalanlayabileceğini söyledi.

Rusya hükümetinden de konuya ilişkin bir açıklama geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, “Soruşturmanın sonuçları açıklanmadan önce varsayımlar oluşturmak yanlış olur.” dedi. 

Uçakta şarapnel parçalarının izleri görüldü 

Uçak enkazının fotoğrafları, uçağın kuyruk bölümünde şarapnel hasarı olduğu görülen izleri gösteriyordu. Havacılık güvenlik firması Osprey Flight Solutions, havayollarına gönderdiği uyarıda, enkaz görüntülerinin ve Rusya'nın güneybatısındaki hava sahasındaki koşulların, yolcu uçağının bir tür uçaksavar ateşiyle vurulmuş olma ihtimalini gösterdiğini belirtti.

Kazanın, Ukrayna'nın Rusya'nın güneyine yönelik düzenlediği insansız hava aracı (İHA) saldırılarının hemen ardından yaşanması dikkat çekti. Üstelik, çarşamba gününün ilk saatlerinde Rusya Savunma Bakanlığı, birkaç bölgede 59 Ukrayna İHA'sının düşürüldüğünü bildirmişti. 

Ukrayna tarafından gönderilen ve Rusya tarafından etkisiz hale getirilen İHA’lardan bazılarının Ukrayna sınırındaki bölgeler de dahil olmak üzere kapalı hava sahasında, Azak Denizi üzerinde düşürüldüğü bilgisi yer alıyor. Rusya'nın Kazan Havalimanı'ndaki uçuş operasyonlarının bu faaliyet nedeniyle geçici olarak askıya alındığı bildirildi.

Uçağın GPS sistemleri mi karıştırıldı? 

Reuters’ta yer alan habere göre, kamuya açık ADS-B uçuş takip verilerinde, Azerbaycan uçağının Rusya'nın güneybatısı üzerinde hareket ederken GPS jammer’a (GPS sisteminin engellenmesi) maruz kaldığı ortaya çıktı. Haberlerde, uçağın iletişim sisteminin Rus tarafının elektronik harp sistemlerini kullanması nedeniyle tamamen felç olduğu aktarıldı. Bu noktada da Rusya’nın Ukrayna İHA'larının konum ve iletişim sistemlerini karıştırmak için kullandığı jammer’ların uçağın GPS’ine zarar verdiği düşünülüyor. 

Uçağın iki kara kutusu da bulundu! 

Kazakistan'da düşen Azerbaycan Havayolları'na ait uçağın enkazından ikinci kara kutu da çıkarıldı. Kazakistan Ulaştırma Savcısı Abilaybek Ordabaev, News.az'e yaptığı açıklamada, kokpitteki sesleri kaydeden iki cihazın bulunduğunu ve analiz için uzmanlara teslim edildiğini söyledi.

Uçaklarda kara kutu nedir? 

Uçaklarda bulunan uçuş kayıt cihazları "kara kutu" olarak da adlandırılmaktadır. Kara kutular, uçakla ilgili bilgiler edinmekte hayati önem taşır, çünkü pilotların konuşmalarını ve kokpitteki diğer sesleri kayıt altına almanın yanı sıra uçuş sırasında pilotların yaptığı hız, irtifa ve motor performansı gibi kritik bilgileri de kaydeder. Bu veriler, bir uçağın neden kaza yaptığı, nasıl ve neden düştüğü gibi sorulara cevap bulur. 

İsmine, kazaların nedenini aydınlatması sebebiyle “kara kutu” denilse de aslında bu cihazlar, siyah değil, daha kolay bulunabilmeleri için parlak turuncu renkte tasarlanır.