Hürmüz Boğazı Açılıyor mu? ABD 60 Günlük Anlaşmayı Bugün Duyurabilir, Tahran’dan Ret Sinyali

Küresel enerji ticaretinin en kritik geçidi Hürmüz Boğazı’nda diplomasi hızlandı. Axios’un haberine göre Washington, ABD, İran ve Umman arasında yürütülen görüşmelerden çıkan 60 günlük geçici anlaşmayı bugün duyurmayı hedefliyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ilerleme kaydedildiğini ancak sürecin tamamlanmadığını söylerken, İran Devrim Muhafızları’na bağlı yayın organı “tehditlerin gölgesinde anlaşma olmayacağı” mesajını verdi. Petrol fiyatları üç haftanın en düşük seviyesine geriledi.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı savaşın ardından ilan edilen kırılgan ateşkes sürerken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden gemi trafiğine açılması için haftalardır yürütülen temaslarda kritik eşiğe gelindi. ABD merkezli Axios, iki bölgesel kaynak ve bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı haberinde, Washington’ın geçici anlaşmayı 5 Ağustos Çarşamba günü açıklamayı hedeflediğini bildirdi.

Şekillenen düzenlemenin temel amacı, ABD ile İran arasında ateşkesi kalıcı hale getirmek ve nükleer müzakerelerin yeniden başlamasının önünü açmak olarak tanımlanıyor. Habere göre anlaşma, İran’ın boğazdaki deniz trafiği üzerinde savaş öncesinde sahip olmadığı ölçüde kontrol talebinin bir bölümünü karşılıyor.

Rubio: “İlerleme kaydedildi ancak henüz nihai bir sonuca ulaşılmadı”

ABD Dışişleri Bakanlığı’nda gazetecilerin sorularını yanıtlayan Marco Rubio, İran ve Umman ile yürütülen görüşmelerde mesafe alındığını, ancak imzalanmış ya da uygulamaya konulmuş bir anlaşma bulunmadığını vurguladı:

“Görüşmelerde ilerleme kaydedildi ancak henüz nihai bir sonuca ulaşılmadı. Bunun çok kısa süre içinde gerçekleşmesini umuyoruz.”

Rubio, İran ile iki ayrı başlıkta anlaşma arayışında olduklarını da belirtti. Bunlardan ilki İran’ın nükleerden arındırılması, ikincisi ise Hürmüz Boğazı’ndan daha fazla geminin geçebilmesi. ABD Dışişleri Bakanı, nükleer silahsızlanmaya ilişkin uzun vadeli görüşmeler sürerken kısa vadede daha fazla geminin boğazdan güvenli şekilde geçebilmesi için Umman ile İran arasında, ABD’nin de dahil olduğu bir müzakere süreci yürütüldüğü kanısında olduğunu söyledi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise CNBC’ye yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin anlaşmanın 4 ya da 5 Ağustos’ta sağlanabileceğini, düzenlemenin boğazda serbest geçişi garanti altına alacağını belirtti.

Masadaki 60 günlük planın maddeleri

Axios’a konuşan iki bölgesel kaynağa göre üzerinde çalışılan metin, Umman ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nda 60 günlük geçici bir düzenleme öngörüyor. Sürenin uzatılması da mümkün olacak. Taslakta yer alan başlıklar şöyle:

•            Boğaz üzerinden Basra Körfezi’ne giriş yapan tüm gemiler, İran karasularındaki kuzey koridorunu kullanacak.

•            Boğazdan çıkarak Umman Denizi’ne yönelen tüm gemiler, İran ile koordinasyon içinde Umman karasularındaki güney koridorundan geçecek.

•            60 günlük süre boyunca gemilerden herhangi bir geçiş ücreti veya harç alınmayacak.

•            Taraflar, boğazın orta koridorundaki deniz mayınlarını 30 gün içinde temizlemek için çalışacak.

•            Orta koridor temizlendikten sonra, Umman ile İran arasında müzakere edilecek kalıcı anlaşma kapsamında hem giriş hem çıkış trafiğinde kullanılacak.

Perde arkası: Witkoff, Arakçi ve Busaidi hattında telefon trafiği

Bölgesel kaynaklara göre Umman ile İran arasındaki görüşmelere Katar, Pakistan ve Suudi Arabistanlı yetkililer de arabuluculuk desteği verdi. Beyaz Saray’ın da müzakerelerde aktif rol oynadığı, son günlerde ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi arasında bir dizi telefon görüşmesi yapıldığı aktarıldı.

İki bölgesel kaynak, Arakçi’nin hafta sonu anlaşmayı prensipte kabul ettiğini, ancak nihai karar için İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney ile Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin onayının gerektiğini söyledi. Bir ABD’li yetkili ile bir bölgesel kaynak, İran yönetiminin onay sürecini salı günü tamamladığını ifade etti.

Tahran’dan ret: “Tehditlerin gölgesinde hiçbir anlaşma yapmayacaktır”

Anlaşma iddiaları güçlenirken İran cephesinden sert bir mesaj geldi. İran Devrim Muhafızları Ordusu’na ait yayın organı Sepahnews, görüşmeler hakkında bilgi sahibi olduğu belirtilen ismi açıklanmayan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, Umman ile yürütülen müzakerelerden henüz sonuç çıkmamasının nedeni olarak ABD’nin müdahalesini ve Trump’ın tehditlerini gösterdi. Söz konusu yetkili şu ifadeleri kullandı:

“ABD’nin müdahalesi ve İran’a yönelik askeri saldırı tehdidi devam ettiği sürece anlaşma gecikecektir. İran, tehditlerin gölgesinde hiçbir anlaşma yapmayacaktır.”

İran: ABD ile doğrudan görüşme yürütmüyoruz

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de ABD ile doğrudan görüşme yürütmediklerini, Umman aracılığıyla sürdürülen temasların Hürmüz Boğazı’ndaki güvenli deniz trafiğine odaklandığını belirtti. Bekayi, Umman ile yürütülen teknik ve siyasi görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıkladı.

Tahran daha önce de İsrail basınından yansıyan iddiaları reddetmişti. İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı’na konuşan müzakere heyetinden bir yetkili, “Arakçi’nin, boğazın kontrolünün İran ile Umman arasında paylaşılmasını öngören ABD-Katar anlaşmasını kabul ettiğini öne süren haber gerçeği yansıtmıyor” demişti. Aynı ajans, İranlı bir askeri kaynağın Hürmüz Boğazı’nın Devrim Muhafızları ile koordinasyon sağlamayan hiçbir gemiye açık olmadığını söylediğini aktarmıştı.

Trump: “Hürmüz Boğazı çok yakında açılacak yoksa İran’ı çok sert vururuz”

ABD Başkanı Donald Trump, Fox News’a yaptığı açıklamada İran’la görüşmelerin olumlu ilerlediğini savundu. “İran’la çok iyi görüşmeler yürütüyoruz. İran bir anlaşma yapmak istiyor” diyen Trump, aynı açıklamada tehdidini de yineledi:

“Hürmüz Boğazı çok yakında açılacak yoksa İran’ı çok sert vururuz.”

Yaklaşık beş aydır süren krizle ilgili “Zamanım var” ifadesini kullanan Trump, diplomasiye alan tanımak amacıyla cumartesi günü geniş çaplı bir bombardıman başlatma tehdidini hayata geçirmeme kararı almıştı. Kısa sürede anlaşmaya varılamaması halinde askeri seçeneğin yeniden masaya gelebileceği belirtiliyor.

Petrol fiyatları üç haftanın en düşüğünde

Diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesi enerji piyasalarına hızla yansıdı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 5,3 düşüşle 79,36 dolara, ABD ham petrolü WTI ise yüzde 5,7 gerileyerek 75,77 dolara indi. Her iki gösterge de son üç haftanın en düşük seviyesinde kapanarak 13 Temmuz’dan bu yana görülen en düşük değerlere ulaştı.

Hürmüz’de tanker trafiği hâlâ dipte

Diplomasi hızlansa da sahadaki tablo değişmiş değil. Gemi takip verilerine göre cuma günü boğazdan yalnızca dört emtia gemisi geçti ve bunların tamamı Körfez’den çıkış yaptı. Bu gemiler arasında yaklaşık 2’şer milyon varil ham petrol taşıyan iki çok büyük ham petrol tankeri de yer aldı. Bir önceki gün geçen gemi sayısı üçte kalmıştı.

Perşembe günü boğaza yalnızca balast durumundaki iki tanker giriş yaptı. Aynı gün Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni bağlayan Babülmendep Boğazı’ndan ise 25 emtia gemisi geçti; bunların 18’i giriş, 7’si çıkış yönündeydi. Takip cihazlarını kapatarak seyreden gemiler bu sayımlara dahil edilmiyor.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi (UKMTO) ise Hürmüz Boğazı’nda seyreden bir geminin kimden geldiği belli olmayan bir mermiyle vurulduğunu duyurarak bölgedeki gerginliğin sürdüğüne dikkat çekti.

Krizin kökeni: 14 Haziran mutabakatı ve karşılıklı ihlal suçlamaları

İran ile ABD arasında 14 Haziran’da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında, ABD’nin İran’a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı’nın açılması ve İran’ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almaması kararlaştırılmıştı.

Ancak ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmadı ve Hürmüz’den geçişler için Umman karasularından alternatif rota belirledi. Bu adımları mutabakatın ihlali sayan İran, boğazdan geçişleri kısıtlayarak izinsiz geçmeye çalıştığını öne sürdüğü bazı gemilere müdahale etti.

Bugün açıklanması beklenen geçici düzenlemenin hayata geçip geçmeyeceği, tarafların yapacağı resmî açıklamalarla netlik kazanacak.