BM’ye Göre Dünyada Kaç Ülke Var? Haritaların Göstermediği Gerçek

Dünya haritasına baktığımızda ülkeleri birbirinden ayıran sınırları görürüz. Ancak uluslararası siyasette bu sınırların tamamı aynı karşılığa sahip değildir. 

Bazı bölgeler kendi yönetimlerine, nüfuslarına ve kurumlarına sahip olmasına rağmen uluslararası alanda farklı statülerle değerlendirilirken bazıları geniş bir tanınmaya sahip olsa da Birleşmiş Milletler’de tam üye olarak yer almaz. 

Bu nedenle “Dünyada kaç ülke var?” sorusunun cevabı, yalnızca haritada görülen sınırların sayılmasıyla açıklanamaz. 

Birleşmiş Milletler’in resmi sistemine göre bugün 193 üye devlet bulunuyor. Ancak BM çatısı altında tam üyelik dışında farklı statülere sahip yapılar da yer alıyor.  

Bu durum, devlet olmanın yalnızca coğrafi sınırlarla değil; diplomasi, uluslararası hukuk ve siyasi tanınma süreçleriyle de şekillendiğini gösteriyor. 

BM kaç devleti kapsıyor? 

Birleşmiş Milletler, 1945 yılında 51 üyeyle kuruldu. Günümüzde ise kuruluşun üye devlet sayısı 193’e ulaştı. 

Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: BM, devletleri tek başına tanıyan bir kurum değildir. Bir bölgenin bağımsız devlet olarak kabul edilmesi, büyük ölçüde diğer devletlerin diplomatik tutumlarına bağlıdır. 

BM üyeliği ise farklı bir süreçtir. Bir devletin BM’ye katılabilmesi için önce Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi, ardından Genel Kurul’un onayı gerekir. 

Bu nedenle bir yapının bazı ülkeler tarafından devlet olarak tanınması ile BM üyesi olması aynı anlama gelmez. Örneğin bazı devletler uluslararası alanda tanınırken BM’de farklı statülerle temsil edilebilir.  

Bir yer nasıl devlet olur? 

Uluslararası hukukta devlet olmanın klasik ölçütlerinden biri, 1933 tarihli Montevideo Sözleşmesi’nde yer alan kriterlerdir. 

Buna göre bir devletin: 

• Daimi bir nüfusa,  
• Belirli bir toprağa,  
• Etkin bir hükümete,  
• Diğer devletlerle ilişki kurabilme kapasitesine  

sahip olması beklenir. 

Ancak bu kriterler tek başına bir bölgenin uluslararası alanda devlet olarak kabul edilmesini garanti etmez. 

Çünkü uygulamada diplomatik tanınma ve siyasi ilişkiler de büyük önem taşır. Bu nedenle bazı bölgeler fiilen devlet benzeri yapılara sahipken uluslararası sistemde farklı statülerle yer alabilir. 

BM’de özel statüye sahip yapılar 

BM’de tam üyelik dışında özel statüye sahip iki yapı bulunuyor. 

Filistin: BM’de üye olmayan gözlemci devlet 

Filistin, birçok ülke tarafından devlet olarak tanınmasına rağmen BM’de tam üye değildir. 

BM Genel Kurulu, 2012 yılında aldığı kararla Filistin’in statüsünü “gözlemci kuruluş” seviyesinden “üye olmayan gözlemci devlet” statüsüne yükseltti.  

Bu statü, Filistin’e BM çalışmalarına katılım konusunda bazı haklar sağlasa da tam üyelik anlamına gelmiyor. Filistin’in BM’ye tam üyelik girişimleri ise Güvenlik Konseyi aşamasında çeşitli siyasi engellerle karşılaştı.  

Vatikan neden BM üyesi değil? 

Dünyanın en küçük devletlerinden biri olan Vatikan, BM’nin tam üyesi değildir. 

Bunun yerine “üye olmayan gözlemci devlet” statüsüne sahiptir.

Haritada görünen ancak statüsü tartışmalı bölgeler

Dünyadaki devlet sayısının neden farklı verilebildiğini anlamanın en önemli noktalarından biri de uluslararası statüsü tartışmalı bölgeler. 

Tayvan 

Tayvan, kendi yönetimine, ekonomik sistemine ve kurumlarına sahip bir yapı olarak faaliyet gösteriyor. 

Ancak Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan’ı kendi egemenliği altındaki bir bölge olarak değerlendiriyor ve bağımsız bir devlet olarak tanınmasına karşı çıkıyor. 

Bu nedenle Tayvan’ın uluslararası statüsü uzun yıllardır tartışma konusu olmaya devam ediyor. 

Kosova 

Kosova, 2008 yılında bağımsızlığını ilan etti. 

Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu çok sayıda ülke Kosova’yı tanırken, bazı devletler bağımsızlığını kabul etmiyor. 

Bu nedenle Kosova, uluslararası alanda sınırlı tanınmaya sahip yapılar arasında yer alıyor ve BM üyesi değil. 

Batı Sahra 

Batı Sahra ise uzun yıllardır devam eden egemenlik tartışmalarının merkezinde bulunuyor. 

Fas bölgenin büyük bölümünü kontrol ederken, Polisario Cephesi bağımsızlık talebini sürdürüyor. 

Bölgenin nihai statüsü, Birleşmiş Milletler gündemindeki önemli başlıklardan biri olmaya devam ediyor. 

Peki dünyada gerçekten kaç ülke var? 

Bu sorunun cevabı, hangi ölçütün esas alındığına göre değişiyor. 

• BM üyesi devletler esas alındığında sayı 193.  
• BM’de özel statüye sahip yapılar da hesaba katıldığında sayı artıyor.  
• Uluslararası tanınması tartışmalı bölgeler dahil edildiğinde farklı listeler ortaya çıkıyor.  

Bu nedenle dünyadaki devlet sayısı yalnızca bir rakam meselesi değil. 

Bir bölgenin devlet olarak kabul edilmesi; tarih, uluslararası hukuk, diplomasi ve küresel güç dengelerinin birleşimiyle şekilleniyor. 

Haritalar bize dünyanın coğrafi sınırlarını gösteriyor. Ancak bu sınırların hangi siyasi anlama sahip olduğunu belirleyen şey, uluslararası sistemin kendisi.