BM’den Yeni Dünya Düzeni Uyarısı: Süper Güçlerin Sınırları Ortaya Çıkıyor

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyanın ABD merkezli tek kutuplu düzenden çok kutuplu bir yapıya doğru ilerlediğini belirterek, büyük güçlerin kendi iradelerini küresel ölçekte dayatma kapasitesinin sınırlarına dikkat çekti.

Görevinin ikinci döneminin sonuna yaklaşırken açıklamalarda bulunan Guterres, ABD’nin İran karşısındaki durumu ve Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı üzerinden, büyük güçlerin askeri ve siyasi gücünün her zaman kesin sonuçlar doğurmadığını söyledi.

Guterres, “Süper güçlerin güçlerinin sınırlarını anlamalarının zamanı geldi” ifadelerini kullanarak, son dönemde yaşanan gelişmelerin ülkelerin ağırlıklarının değiştiğini gösterdiğini belirtti.

Rusya ve ABD örnekleri üzerinden güç sınırları vurgusu

Guterres, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik kapsamlı saldırısının beklenen hızda sonuçlanmadığını belirterek, bunun büyük güçlerin hedeflerine ulaşma konusunda karşılaştığı zorluklardan biri olduğunu ifade etti.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı hakkında da değerlendirmelerde bulunan Guterres, Washington’ın saldırının ardından Tahran yönetiminin geri adım atacağını düşündüğünü ancak aradan geçen sürede İran’ın direncini sürdürdüğünü söyledi.

Guterres, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının küresel enerji güvenliği açısından önemli sonuçlar doğurduğunu belirterek, büyük güçlerin artık değişen küresel dengeleri dikkate alması gerektiğini vurguladı.

“Dünyada farklı ülkelerin ağırlıkları değişti” diyen Guterres, bu sürecin Soğuk Savaş sonrası ABD öncülüğündeki düzenin yerini daha çok merkezli bir yapıya bırakmasının parçası olduğunu ifade etti.

BM’nin yerini başka yapılar alamaz

Guterres, ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail-Hamas anlaşmazlığında çözüm sağlamak amacıyla oluşturduğu “Barış Kurulu”nun BM Güvenlik Konseyi’nin yerini alabileceği görüşünü reddetti.

BM Genel Sekreteri, Gazze’de yaşanan gelişmeler üzerinden BM’nin hâlâ uluslararası krizlerde önemli bir rol oynadığını savundu.

Guterres, “BM’nin karşı karşıya olduğu zorluklar olsa da Gazze’de alınan önlemlere ve kaydedilen ilerlemeye bakıldığında endişelenmesi gereken taraf BM değil” değerlendirmesinde bulundu.

Bununla birlikte Guterres, görev süresi boyunca Ukrayna, Gazze ve İran krizlerinde arabuluculuk yapmanın son derece zorlaştığını kabul etti.

Güvenlik Konseyi reformu çağrısı

Guterres, BM Güvenlik Konseyi’nin özellikle ABD ve Rusya gibi veto yetkisine sahip ülkelerin karşı karşıya geldiği krizlerde işlevsellik sorunu yaşadığını söyledi.

BM Genel Sekreteri, Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısının günümüz dünyasındaki güç dağılımını yansıtmadığını belirterek reform ihtiyacına dikkat çekti.

Guterres, 1945’te oluşturulan sistemin bugünkü küresel dengelere uyarlanması gerektiğini ifade ederek, Avrupa’dan üç ülkenin veto yetkisine sahip olmasının sürdürülebilir olmadığını söyledi.

Çok kutuplu dünya yeni rekabet riskleri taşıyor

Guterres, Hindistan ve Körfez ülkeleri gibi yükselen aktörlerin küresel sistemde daha fazla ağırlık kazandığını belirtti.

Bu değişimin olumlu bir gelişme olabileceğini ifade eden Guterres, ancak uluslararası kurumların yeni güç dengelerine uyum sağlayamaması halinde çok kutupluluğun daha fazla rekabete ve çatışmaya dönüşebileceği uyarısında bulundu.

Guterres, Birinci Dünya Savaşı öncesindeki Avrupa örneğine dikkat çekerek, çok kutuplu yapının güçlü uluslararası kurumlarla desteklenmemesi halinde istikrarsızlık riskinin artabileceğini söyledi.

ABD ile BM arasındaki gerilim devam ediyor

Guterres’in görev süresindeki en zorlu ilişkilerden biri ABD ile yaşandı. Donald Trump yönetimi, BM’nin bazı kurumlarına yönelik desteği azaltırken, Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşlardan çekilme kararı aldı ve çeşitli BM operasyonlarının finansmanını kesti.

BM’ye göre ABD’nin örgüte milyarlarca dolarlık borcu bulunuyor. Washington yönetimi ise BM bütçesinde reform yapılması gerektiğini savunuyor.

Guterres, yaşanan mali baskılara rağmen BM’nin faaliyetlerini sürdürdüğünü belirterek, 2026 bütçesinde personel sayısının azaltıldığını ve kurumun yeni koşullara uyum sağladığını söyledi.

“BM’nin gücü yok ama sesi var”

Guterres, BM’nin karar alma gücünün sınırlı olduğunu kabul ederek, örgütün asıl etkisinin uluslararası kamuoyunu harekete geçirme kapasitesinden kaynaklandığını ifade etti.

“Genel sekreterin gücü yoktur. Genel sekreterin bir sesi ve tarafları bir araya getirme kapasitesi vardır” diyen Guterres, BM’nin zorluklara rağmen uluslararası sistemdeki rolünü koruyacağını savundu.

 

Kaynak: Financial Times