Batı Şeria Nedir, Neresi? Nüfusu, Statüsü ve İşgalin Boyutu

Batı Şeria, İsrail'in yerleşim genişletme ve ilhak hamleleriyle uzun süredir dünya gündeminde. Peki Batı Şeria nerede, nüfusu ne kadar, hukuki statüsü nedir ve bölge neden sürekli gündemde kalıyor? İşte Batı Şeria hakkında bilinmesi gerekenler ve işgalin geldiği boyut.

Batı Şeria nedir ve nerededir?

Batı Şeria, Filistin'in Şeria Nehri ile Lut Gölü'nün (Ölü Deniz) batısında kalan bölgesidir. Batı dünyasında “West Bank” veya “Cisjordanie” adlarıyla tanınan bölge, İsrail kaynaklarında ise “Judea ve Samaria” olarak anılıyor. Coğrafi bir deyim olmaktan çok siyasi bir kavram olan Batı Şeria'nın tek doğal sınırı, Ürdün ile İsrail'i ayıran Şeria Nehri ve Lut Gölü'nün batı kıyılarıdır; diğer sınırlar ise Arap-İsrail mücadelesi sonucu ortaya çıkan siyasi sınırlardan oluşuyor.

Bölgenin yüzölçümü yaklaşık 5.879 kilometrekaredir. Sınır komşuları ise İsrail (307 kilometre) ve Ürdün (97 kilometre) olarak sıralanıyor. Ramallah, Nablus, Cenin, el-Halil (Hebron), Beytüllahim, Tulkerm ve Eriha (Jericho), Batı Şeria'nın öne çıkan şehirleri arasında yer alıyor.

Batı Şeria’nın nüfusu ne kadar?

İsrailli sivil toplum kuruluşu Barış Şimdi (Peace Now) hareketinin 2024 verilerine göre, Doğu Kudüs hariç işgal altındaki Batı Şeria'da yaklaşık 3 milyon Filistinli yaşıyor. CIA World Factbook verileri ise Filistinli nüfusu yaklaşık 2,5 milyon olarak gösteriyor. Aynı bölgede Filistin topraklarına yerleşen İsrailli nüfusu ise 500 bini aşmış durumda.

Bölge nüfusunun büyük çoğunluğu Sünni ağırlıklı Müslümanlardan oluşuyor; bunun yanında Hristiyan ve Yahudi topluluklar da bulunuyor.

Batı Şeria’nın statüsü: A, B ve C bölgeleri

Batı Şeria'nın idari yapısı, 1993 yılında İsrail ile Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) arasında imzalanan Oslo Barış Anlaşması ile şekillendi. Anlaşma çerçevesinde bölge üç idari kısma ayrıldı:

•    A Bölgesi: Tamamen Filistin Otoritesi'nin yönetimine bırakıldı.

•    B Bölgesi: Filistin Otoritesi ile İsrail'in ortak yönetimine verildi.

•    C Bölgesi: Tamamen İsrail kontrolüne bırakıldı.

Filistin nüfusunun yaklaşık yüzde 98'i A ve B bölgelerinde yaşıyor. Batı Şeria'nın büyük bölümünü kapsayan C Bölgesi ise İsrail'in askeri ve idari kontrolü altında bulunuyor; yerleşim genişlemesi ve yıkımların büyük kısmı bu bölgede yaşanıyor.

Tarihsel arka plan: 1948’den bugüne

1947'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Filistin'i Yahudi ve Arap devletleri arasında bölüştürme kararı aldı. 1948'de İsrail'in kurulmasının ardından çıkan Arap-İsrail Savaşı'nda Batı Şeria, Ürdün tarafından ele geçirildi ve 1950'de ilhak edildi. 1967'deki Altı Gün Savaşı'nda İsrail Batı Şeria'yı işgal etti. 1988'de Ürdün bölge üzerindeki iddialarından vazgeçerek haklarını FKÖ'ye devretti; 1993 Oslo Anlaşması ile de Filistin Yönetimi kuruldu.

Batı Şeria neden sürekli gündemde?

Batı Şeria'yı sürekli gündemde tutan temel etken, İsrail'in bölgedeki yerleşim genişletme politikası ve fiili ilhaka yönelik adımlarıdır. Uluslararası toplum, Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerini uluslararası hukuka aykırı kabul ediyor. İsrail ise bu görüşe karşı çıkarak bölgenin statüsünün müzakerelerle belirlenmesi gerektiğini savunuyor.

Son dönemde İsrail hükümeti, Batı Şeria'nın kuzeyindeki yasa dışı Yahudi yerleşim birimlerini genişletmek amacıyla Şomron Bölge Konseyi ile bir anlaşma imzaladı. Anlaşma kapsamında bölgede 12 bin yeni konutun yanı sıra sanayi, ticaret ve istihdam alanları inşa edilmesi planlanıyor. Anlaşmanın maliyetinin 8,5 milyar şekeli (yaklaşık 2,3 milyar dolar) aştığı belirtiliyor. Aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise Nablus'un güneyindeki Eli yerleşim yerinde 763 yeni konutun inşa edileceğini ve yerleşimin 3 kat büyüyeceğini açıkladı.

İşgalin boyutu: Yıkımlar ve yerleşimci saldırıları

İşgal altındaki Batı Şeria'da yıkım ve saldırılar artarak sürüyor. FKÖ'ye bağlı Ayrım Duvarı ve Yahudi Yerleşim Birimleriyle Mücadele Heyeti'nin verilerine göre İsrail, 2026'nın ilk altı ayında 341 yıkım operasyonunda Filistinlilere ait 740 yapıyı yıktı. Yıkımlardan 546'sı çocuk olmak üzere 923 Filistinli etkilendi; aynı dönemde 254 yapı hakkında da yıkım kararı çıkarıldı.

Gazze Şeridi'ndeki işgalin başladığı Ekim 2023'ten bu yana Batı Şeria'da en az 1.182 Filistinli öldürüldü, 24 bin kişi gözaltına alındı. Bu yılın ilk yarısında Filistinlilere ve mülklerine yönelik köylere baskın, arazi gaspı ve kundaklama dahil 3 bin 488 farklı saldırı kaydedildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail'in bölgedeki saldırılarına ilişkin yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullanmıştı:

“10 Ekim'de bizim de çabalarımızla sağlanan ateşkese rağmen hukuk tanımaz İsrail hükümeti, Gazze ve Batı Şeria'ya yönelik saldırılarını artırarak sürdürüyor.”  — Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan