Antalya Diplomasi Forumu 2025: Çok Kutuplu Dünyada İşbirliği, Dijitalleşme ve Barış Arayışı

Antalya Diplomasi Forumu kapsamında düzenlenen "Çok Kutupluluk Çağında Ortaklık Arayışı" başlıklı liderler panelinde dünya düzeni giderek değişirken çok taraflılığın farklı fırsatlar sunabileceği, diyalog ve diplomatik araçların zorlukları aşmak ve ortak noktada buluşmak için önemli olduğu vurgulandı.

Belek Turizm Bölgesi'ndeki NEST Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen Antalya Diplomasi Forumu 2025'te moderatörlüğünü TBMM NATO Parlamenter Asamblesi (PA) Türk Delegasyonu Başkanı ve AK Parti Antalya Milletvekili Mevlüt Çavuşoğlu'nun üstlendiği, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın da iştirak ettiği panele Karadağ Cumhurbaşkanı Jakov Milatovic, Moldova Başbakanı Dorin Recean, Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze, Bulgaristan Başbakanı Rosen Zhelyazkov ve eski Hırvatistan Cumhurbaşkanı Kolinda Grabar Kitarovic konuşmacı olarak katıldı.

Karadağ Cumhurbaşkanı Milatovic, dünyada zor zamanların yaşandığını ancak tarihin hatırlatıcı görev gördüğünü belirterek, Osmanlı Devleti ile Balkan ülkeleri arasında savaşlar yapıldığını ama diplomasi sayesinde Türkiye ile bu ülkeler arasındaki ilişkilerin sıkılaştığını ifade etti.

Milatovic, kültürel benzerliklerin destekleyici şekilde kullanılmasıyla yaşanan zorlukların giderilebileceğini ve ortaklıklar yoluyla her şeyin üstesinden gelinebileceğini söyledi.

Türkiye'nin modern zamanların zorlukları söz konusu olduğunda diplomatik çabalarla birçok faaliyette bulunduğunu kaydeden Milatovic, Karadağ'ın Balkanlar'ın ortasında yer aldığını ve bu nedenle bölgesel işbirliğinin elzem olduğunu vurguladı.

Milatovic, ülkesinin NATO üyesi olduğuna ve güvenlik meselelerinde iyi bir pozisyonda yer aldığına işaret ederek, Avrupa Birliği'ne (AB) aday ülke olduklarını ve bu yönde ilerlediklerini dile getirdi.

AB üyeliğinin Karadağ için önemli bir hedef olduğunu vurgulayan Milatovic, 2028'de 28. üye olmayı amaçladıklarını ve bunun gerçekleşebileceğini belirtti.

Milatovic, dünyadaki sorunların çözümünde ADF gibi platformların sağladığı imkanların önemine işaret ederek, "Diyalog ve diplomatik araçların kullanımı önemlidir. Ne için? Zorlukların üstesinden gelebilmek ve farklı noktalarda duruyorken ortak bir nokta görebilmek için çok önemlidir." dedi.

"Türkiye, diplomaside daha büyük bir rol üstlenebilecek pozisyonda"

Diplomaside empatinin önemine dikkati çeken Milatovic, "Türkiye, coğrafyasıyla, üç kıtanın da merkezinde, birçok kültürün bağlantı noktasında, birbirinden farklı birçok yere hitap eden bir konumda olmasıyla gerçekten diplomaside daha büyük bir rol üstlenebilecek bir pozisyona da sahip." diye konuştu.

Moldova Başbakanı Recean da bölgesel, ekonomik ve jeopolitik birçok sorunun çözülmesi için ADF gibi platformların önemine dikkati çekerek, ülkelerini daha güvenli hale getirmelerinin çok taraflılık içeren kurumların korunması ile kolaylaşacağını ifade etti.

Recean, dünyanın parçalanmış hale geldiğini kaydederek, Moldova'nın da AB üyesi olmak için çalıştığını söyledi.

Avrupa'nın refah seviyesinin daha yüksek ve güvenli olması gerektiğine inananların bulunduğunu anlatan Recean, jeopolitik, ekonomik ve aynı zamanda artık yapay zeka alanında da rekabetlerin arttığına işaret etti.

Recean, zorluklarla baş edebilmek için ortaklıklara ihtiyaç duyduklarını ancak çok taraflılığın uzun vadede önemli olduğunu ve dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Türkiye, Gürcistan'ın güvenilir ve stratejik ortağı

Gürcistan Başbakanı Kobakhidze, Türkiye'nin ülkesinin güvenilir ve stratejik ortağı olduğunun altını çizerek, çok kutuplu dünyanın Gürcistan dahil tüm ülkeler için fırsat olduğunu söyledi.

Kobakhidze, tüm dünyada ortaklıkları güçlendirmeye ve derinleştirmeye çalıştığını anlatarak, 50 ülke ile serbest ticaret anlaşması imzaladıklarını, Batı'nın Doğu'ya, Avrupa'nın Asya'ya bağlanmasında ülkesinin çok büyük bir rol oynadığını ifade etti.

Ekonominin yanı sıra siyasi ortaklığı da farklı ülkelerle güçlendirmeye çalıştıklarını kaydeden Kobakhidze, Gürcistan'ın bölgede ve Batı Kafkasya'da barışın sürmesi, temin edilmesi ve işbirliğinin güçlendirilmesi için birçok adım attığını vurguladı.

Kobakhidze, politikalarının ana odağında ekonomik gelişmenin ve barışın bulunduğunu belirterek, temel politika öncelikleri arasında AB'nin öncelikleriyle eş güdümün yer aldığını söyledi.

"Türkiye, barışçıl bir vizyona sahip"

Kalkınma, uygun ilişkiler ve her şey için barışın önemli olduğunu vurgulayan Kobakhidze, "Türkiye de barışçıl bir vizyona sahip, gelişmeler ve kalkınmalar için barışçıl vizyonu destekleyen bir ülke. Biz de gelecekte barışçıl vizyonumuzu destekleyici çalışmalarımızı sürdüreceğiz, ülkelerimizin kalkınması ve gelişimi için özellikle ekonomik kalkınmada, uluslararası gelişmelerde de ülkemizi daha da güçlendirmeyi hedefliyoruz. Barış, ekonomik kalkınma ve refah bizim odaklandığımız konular arasında." ifadelerini kullandı.

Bulgaristan Başbakanı Zhelyazkov da çok taraflılık ve küresel yönetişimin ortak kuralları da beraberinde getirmesi ve hedefin karşılıklı ve ayrımcılığa yer vermeyecek şekilde yeni dünya düzeni oluşturmak olması gerektiğini kaydederek, bunun da uluslararası kuruluşlarca yönetilmesi gerektiğini ve böylece bir tarafın diğerini suistimal edemeyeceğini dile getirdi.

Zhelyazkov, AB'de çok taraflılığı zedeleyen ilk ülkenin İngiltere olduğunu ancak çoğunlukla entegrasyonun devam ettiğini söyledi.

Yeni dünyada ortaklığın ve müzakere gücünün mutlaka gerektiğini vurgulayan Zhelyazkov, çok kutuplu düzende uluslararası dengelerin sarsılabildiğini ancak tek kutupluluğun da çözüm olmadığını ifade etti.

Zhelyazkov, çok kutupluluğun kendini çok taraflı işbirliğine dönüştürebileceğine işaret ederek, küreselleşmiş ve birbirine bağlanmış dünyada çok taraflılığın yeni ortaklıkların ve işbirliklerinin önünü açabileceğine dikkati çekti.

Birlik olmanın ve doğru çıkarları gütmenin artık tek yol olduğunu vurgulayan Zhelyazkov, "Çünkü insanlığın başka bir alternatifi de yok. Bu çok taraflı yaklaşımlar halihazırda kendilerini ispat etti ve bu yaklaşımlarla yolumuza devam etmeliyiz." dedi.

Ülkeler, artık koşullara ve çıkarlara göre konum alıyor

Eski Hırvatistan Cumhurbaşkanı Kitarovic, dünyada işbirliklerinin yanı sıra sürekli rekabetin de bulunduğunu belirterek, ülkelerin bir araya gelebilmesine artık koşulların karar verdiğini, ideolojilerin zayıfladığını, çıkarların daha baskın hale geldiğini ve ülkelerin de buna göre kendilerini konumlandırdığını anlattı.

Kitarovic, dünyanın karakteristik özelliklerinden birinin öngörülemezlik olduğunu vurgulayarak, politikada ve diplomaside kişiselleşmiş durumlara bakılarak gelişmelerin takip edildiğini dile getirdi.

Kamuoyunun önemli hale geldiğini belirten Kitarovic, bilgi ve dezenformasyon savaşının ortasında doğru bilginin ulaştırılmasının zorluğuna ve gerçeklerin manipülasyona uğramasına dikkati çekti.

Kitarovic, eski tip ittifakların bulunmadığına işaret ederek, sert güç önemli olsa da işbirliğini azaltmayacak ve rekabeti engellemeyecek şekilde ülkelerin konumlandığını söyledi.

Dünya yeniden düzen alırken ülkelerin birçok alanda birbirini desteklemesinin önemini vurgulayan Kitarovic, NATO üyesi olarak Türkiye'nin küresel ölçekte ilişkilerini sürdürdüğünü ancak Rusya'ya bir köprü görebileceğini ve Karadeniz'de büyük rol oynayabileceğini ifade etti.

Kitarovic, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'la yaptığı görüşmelere atıfta bulunarak, "Cumhurbaşkanı Erdoğan, inanılmaz bir liderlik gösterdi. Kendileriyle de çok önemli meseleleri tekrar tekrar konuşmuşuzdur, hem komşularımı hem küresel meseleleri defalarca konuşmuşuzdur. Batı Balkanlar'daki görüşlerimizi karşılıklı teyit etmişizdir. O görüşümüz de barışın ve istikrarın tesis ve muhafaza edilmesi. Bu görüşümüz şüphesiz ki devam edecek." diye konuştu.

Kosova’dan Teşekkür Mesajı: “Cumhurbaşkanı Erdoğan Her Fırsatta Desteğini Gösteriyor”

Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Türkiye'nin ülkesine yönelik desteğine ilişkin, "Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan da şahsi olarak desteğini bize her fırsatta gösteriyor." dedi.

Cumhurbaşkanı Osmani, Antalya Diplomasi Forumu (ADF) kapsamında TRT World'den Andrew Hopkins'in moderatörlüğünü yaptığı "ADFTalks" paneline konuşmacı olarak katıldı.

ADF'de olmaktan dolayı duyduğu memnuniyeti dile getiren Osmani, ADF'nin liderleri sadece konuşmak değil "bir şeyler" yapmak için de bir araya getiren forumlardan biri olduğunu söyledi.

Osmani, ADF'nin "birbirleriyle konuşmayan farklı ülkelerden" yetkilileri bir araya getirdiğinin ve tartışma merkezi haline geldiğinin altını çizerek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'a teşekkürlerini sundu.

Son zamanlarda uluslararası alanda görünen krizlere ve olumsuz havaya işaret eden Osmani, bu nedenlerle diplomasi ve insan merkezli yaklaşımların önemine dikkati çekti.

Osmani, ülkesindeki gençlerin ilk kez savaşı bilmeden yaşadıklarını söyleyerek Kosova'da geçmiş kuşakların savaşlarla yüzleştiğini vurguladı.

Kosova'nın tanınma süreci

Ülkesinin bağımsızlık ilanından itibaren diğer ülkelere işbirliği teklif ettiğini dile getiren Osmani, tanınma sürecinde ivme kazandıklarını ve 118 ülkenin Kosova'nın bağımsızlığını tanıdığı bilgisini paylaştı.

Osmani, süreçte karmaşık durumların da yaşandığını ve bazı "yanlış bilgilerin" ve "karşı propagandaların" yayıldığını belirtti.

Uluslararası hukuk bağlamında Kosova'nın tanınma sürecine değinen Osmani, ülkesinin bağımsızlığı konusunda herhangi bir soru işaretinin olmadığı, Sırbistan'ın, Kosova ile tanınma konusunu çözmemesi halinde AB sürecinde engellerle karşılaşacağı değerlendirmesini yaptı.

Osmani, ülkesinin yoğun uluslararası destek aldığına ve bunun için minnettar olduğuna dikkati çekerek, "Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan da şahsi olarak desteğini bize her fırsatta gösteriyor." dedi.

Bazı ülkelerin kendi iç meseleleri gibi nedenlerle Kosova'yı tanımadığını söyleyen Osmani, Çin'in hızlı bir harekette bulunacağını, Rusya'dan ise "olumlu bir hareket" beklemediklerini dile getirdi.

Osmani, ülke askerlerinin görev yaptıkları bölgelerde ABD ve Türk ordusuna büyük destekler sağladığını söyleyerek Türkiye ile ABD'nin Kosova'nın "en büyük savunma paydaşları" olduğunu vurguladı.

İki ülkenin Kosova için becerileri artırma, çeşitli mekanizmaları satın alma alanındaki önemine değinen Osmani, Kosova'nın daha fazla eğitim ve satın alma istediğini söyledi.

Türkiye-Kosova ilişkileri

Osmani, Türkiye ile Kosova'nın her alanda harika ilişkilere sahip olduğunu vurgulayarak savunma ve ekonomi alanında bunların daha da güçlendirilmesini istediklerini dile getirdi.

İki ülkenin coğrafi açıdan yakın ve tarihi bağlara sahip olduğunu belirten Osmani, en önemli faktörün ise Türkiye-Kosova ilişkilerinin güvene dayanması olduğunun altını çizdi.

Osmani, "Cumhurbaşkanı Erdoğan, ülkemizin olağanüstü bir dostu oldu. Kosova halkının minnettarlığı çok büyük ve onunla, tüm kabinesiyle ama en önemlisi buraya her geldiğimizde Kosova halkına büyük sevgi ve destek gösteren Türk halkıyla çalışmayı dört gözle bekliyoruz." ifadelerini kullandı.

Kosova Cumhurbaşkanı, sözlerini Türkçe, "Kalbimden çok teşekkür ederim!" ifadesiyle bitirdi.​​​​​​​

Dijitalleşme ve Bağlantısallık Panelinde Orta Koridor, Rekabet ve Küresel Diyalog Masaya Yatırıldı

Aksakallar Konseyi Başkanı Yıldırım, TDT'nin orta koridora ilişkin kalkınmaya yönelik paylaşımları gerçekleştireceklerini belirterek, bu koridordan bahsedildiğinde coğrafyadan, kültürden, dijitalleşmeden, gümrük uyumlaştırma uygulamalarından, insanları ve ülkeleri birbirine bağlamaktan söz ettiklerini kaydetti.

"Bizim, işbirliğini ortaya koyabilmek için çalışmamız gerekiyor." ifadesini kullanan Yıldırım, orta koridorun ekonomiyi canlandırdığını, bu yolun diğerlerine göre en kısa rota olduğuna dikkati çekti.

Seyahat süresinin kalkınma ve altyapı açısından ülkeler arası farklılıklardan kaynaklandığını belirten Yıldırım, "Bağlantılar çok önemli. Buradaki zincirde aslında güç en zayıf halkada diyebiliriz. Bizim altyapı, dijitalleşme ve uyumlaştırma anlamında buradaki boşluğu tamamlamamız gerekiyor." diye konuştu.

Yıldırım, "Vakit nakittir." diyerek bu konuda TDT'nin gümrük formalitelerini uyumlaştırma, dijitalleştirme, veriye ulaşımı kolaylaştırma gibi hedefleri olduğunu sözlerine ekledi.

Doğrudan müzakere ve karşılıklı saygının önemi

Macaristan Dışişleri ve Dış Ticaret Bakanı Szijjarto, liderlerin ve Belçika'nın başkenti Brüksel'deki birçok aktörün ABD Başkanı Donald Trump'ın tarifelerinin "şaşırtıcı" olduğunu düşünmesine kendisinin şaşırdığını dile getirdi.

Trump'ın başkan olmasının ardından ülkesini önceleyen politikalar izlemesinin beklenilir olduğunu kaydeden Szijjarto, bu konuda Avrupa Birliği'ne (AB) müzakere yapmaları çağrısında bulunduklarını ancak sonuç alamadıklarını söyledi.

Szijjarto, otomotiv ithalatında Avrupa'nın ABD'ye yönelik tarifelerinde indirim yapmasını teklif ettiklerini, böylece görüşmeler için olumlu bir ortamın oluşacağını düşündüklerini belirterek, Avrupa Komisyonunun bu teklifi yapmamasını "büyük hata" olarak niteledi.

ABD'nin tarifeleri konusunda anlaşmaya varmayı umduklarını belirten Szijjarto, Trump'ın, Macaristan Başbakanı Viktor Orban'la ilişkilerinin iyi olmasına yönelik soru üzerine, iktidarda oldukları süre boyunca Trump gibi ülkelerini önceleyen politikalar izlediklerini anlattı. Szijjarto, "Biz, Trump'tan önce Trump'tık." dedi.

Szijjarto, farklı görüşlerdeki tarafların karşılıklı saygı çerçevesinde diyaloğunun önemine dikkati çekerek "Doğrudan müzakere, iletişim kanallarının açık tutulması, karşılıklı saygıyla ilerlememizi sağlayacak tek yön." ifadesini kullandı.

"Bağlantısallık meselesi içinde tetikleyici şey rekabet olmamalı"

KEİ Genel Sekreteri Comanescu da son dönemlerde görülen çatışmalar, Kovid-19 salgını ve "ticaret savaşı" gibi kavramların küreselleşme ve ayrışmayla başladığını belirtti.

Comanescu, "Farklı adlandırılıyorlar ancak bağlamda mesele dış dünyaya nasıl daha az bağımlı olacağımızla ilgili. Özetinde bu doğru bir analiz değil. Küreselleşme hiçbir zaman bence yok olmayacak, devam edecek ve hatta daha da güçlenecek. Karşılıklı bağımlılıklar iyice güçlenecek." diye konuştu.

Dijitalleşmeyle birlikte devreye giren iletişim teknolojilerinin ülkeleri ve kişileri "daha bağlı hale getirdiğini" söyleyen Comanescu, bağlantısallığın güçlendirilmesine yönelik inisiyatiflere ilişkin, "Bağlantısallık meselesi içinde tetikleyici şey rekabet olmamalı." değerlendirmesinde bulundu.

Comanescu, "Ülkeler aktörler birbirlerine düşman olsalar bile diyalog, işbirliği ve bağlantısallık için kanalların açık tutulmaya devam edilmesi çok önemli diye düşünüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

"Dijitalleşme ekonomik verimliliğe, sürdürülebilir büyümeye ulaşmanın temel aracıdır"

Türkmenistan Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Geldimyradov, bağlantısallık, dijitalleşme ve kalkınma gibi konuların tüm dünya için öncelikli meseleler olduğunu vurgulayarak, "Bu unsurlar yalnızca küresel değişimlerin yönünü belirlemekle kalmayıp aynı zamanda tüm ülkelerin ortak refahı sağlamak için etkili işbirliği yapmalarını gerektirmektedir." dedi.

"Dijitalleşme 21. yüzyılda ekonomik verimliliğe, sosyal erişebilirliğe, sürdürülebilir büyümeye ulaşmanın temel aracıdır." değerlendirmesinde bulunan Geldimyradov, Türkmenistan'ın bu konuda yürüttüğü çalışmaları anlattı.

Geldimyradov, kalkınma konusunda Türkmenistan'ın uluslararası stratejisinin çağdaş dünyanın acil sorunlarının çözümüne katılımı temel aldığını aktararak, enerji, temiz su ve havaya erişimi sağlamak için güvenli ve eşit yolların oluşturulmasının gerektiğini vurguladı.

Kaynakların verimli kullanımı ve atıkların en aza indirilmesine odaklanılması gerektiğini kaydeden Geldimyradov, "Bu alandaki ortak çabalar, çağdaş dünyanın zorluklarına uyum sağlayabilecek sürdürülebilir bir ekonomik sistemin oluşturulmasına yardımcı olacaktır." ifadesini kullandı.