Türkiye, Suriye ve Irak’tan Fırat Hamlesi

Fırat Havzası ülkeleri, son günlerde olağanüstü bir su akışı dalgasına sahne oldu. Bu gelişme, Türkiye, Suriye ve Irak’ı nehir boyunca su hareketini takip etmek, barajlar ve su tesislerini yönetmek için teknik koordinasyonu artırmaya itti.

Süreç, bölgenin su kaynakları ve iklim değişikliğiyle bağlantılı sorunlarla daha fazla karşı karşıya kaldığı bir dönemde yaşanıyor. Irak, mevcut su akışlarını su rezervini güçlendirmek için fırsat olarak görürken, Suriye ise kendi topraklarında nehir seviyesindeki olağanüstü yükselişin etkilerini kontrol altına almaya çalışıyor.

Su akışları neden arttı?

Son yılların en yağışlı dönemlerinden biri yaşanırken, Fırat Havzası’nda Türkiye topraklarından gelen su miktarında ciddi bir artış kaydedildi. Bu durum, nehrin geçtiği ülkelerdeki barajlar ve su tesislerinde olağanüstü işletme önlemlerini zorunlu hâle getirdi.

Suriye Enerji Bakanlığına göre Türkiye tarafı, yoğun yağışlı sezonun ardından baraj seviyelerinin yükselmesi nedeniyle 23 Mayıs’ta Şam yönetimine Fırat Nehri üzerinden su salımlarının artırılacağını bildirdi. Bu bilgilendirme, su dalgası Suriye topraklarına ulaşmadan önce ilgili kurumların su tesislerini korumak için önleyici tedbirler almasına imkân sağladı.

Suriye basınındaki haberlere göre akışlardaki artışın nedeni; yoğun yağışlar, Türkiye’deki yüksek kesimlerde karların erimesi ve başta Atatürk Barajı olmak üzere barajların dolması oldu. Bu nedenle Türk yetkililer, barajların güvenliğini ve su sisteminin işletme dengesini korumak için dolusavak kapaklarını açtı.

Anadolu Ajansına göre Türkiye, mevcut sezonda su girişleri ve depolama seviyelerinin yükselmesi üzerine Atatürk Barajı’ndaki tahliye kapaklarını yaklaşık 7 yıl sonra ilk kez açtı.

Su stratejileri, su politikaları ve iklim değişikliği uzmanı Ramazan Hamza, son su akışı dalgasının, Türkiye, Suriye ve Irak’ın ortak su kaynaklarını yönetme kapasitesi açısından pratik bir sınav niteliği taşıdığını belirtiyor.

Fokus+’a konuşan Hamza, Türkiye’deki yüksek bölgelerde yoğun yağışlar ve kar erimesinin barajlara gelen su miktarını artırdığını söyledi. Hamza’ya göre bu durum, baraj seviyelerini güvenli işletme sınırlarında tutmak için su salımlarının artırılmasını gerekli kıldı. Mevcut koordinasyonun başarılı olması ise gelecekte Fırat Havzası’nın yönetimi için daha sürdürülebilir bir modelin önünü açabilir.

Teknik koordinasyon

Son su dalgası, Türkiye, Suriye ve Irak arasında bilgi paylaşımı ve teknik koordinasyonun ileri bir seviyeye ulaştığını gösterdi. Bu koordinasyon hem akış tahminleri hem de barajların yönetimi ve nehir hattı boyunca sahadaki hazırlıkları kapsadı.

Suriye Enerji Bakanlığı Medya Dairesi Müdürü Abdülhamid Selat’ın 29 Mayıs’taki açıklamalarına göre Suriye Enerji Bakanlığı, Fırat Barajı’nın dolusavak kapaklarının açıldığını ve saniyede yaklaşık 1000 metreküp su geçirildiğini Irak tarafına bildirdi. Daha sonra ise su girişlerindeki artış ve Fırat Gölü’ndeki su stokunun yükselmesi nedeniyle tahliyeler saniyede yaklaşık 1800 metreküpe çıkarıldı.

Selat, Suriye Arap Haber Ajansına (SANA) yaptığı açıklamada, Irak tarafına su dalgasının varış zamanıyla ilgili önceden bildirim yapıldığını söyledi. Söz konusu dalganın Irak topraklarına ulaşmasının 4 ila 5 gün süreceğini belirten Selat, bunun ilgili kurumlara gerekli tedbirleri alma imkânı verdiğini ifade etti.

Suriyeli yetkili ayrıca, su girişlerindeki gelişmeleri takip etmek için Türkiye ile teknik iletişimin sürdüğünü vurguladı. Selat, Türkiye tarafının Şam’a yüksek seviyedeki akışların haziran ayının başından itibaren kademeli olarak azalmaya başlayacağını bildirdiğini, bunun da Suriye barajlarından geçirilen su miktarlarına yansıyacağını aktardı.

Irak’ta ise Su Kaynakları Bakanı Müsenna et-Temimi, 29 Mayıs’ta Enbar vilayetindeki Hadise Barajı’nda düzenlediği basın toplantısında, bakanlığın Suriye’den gelecek su dalgasını karşılamak için tam hazırlığa sahip olduğunu söyledi. Temimi, gelen verilerin akışların normal sınırlar içinde kalacağını ve Fırat kıyısında yaşayan halk için tehlike oluşturmayacağını belirtti.

Irak Haber Ajansına (INA) göre Temimi, Hadise Barajı yönetimi ve teknik ekiplerin barajın gelen su miktarlarını karşılama kapasitesine ilişkin tüm ayrıntıları sunduğunu ifade etti. Temimi, yerel yönetimler ve güvenlik birimleriyle koordinasyonun sürdüğünü, durumun kontrol altında olduğunu vurguladı.

Temimi ayrıca mevcut su bırakma miktarının saniyede yaklaşık 700 metreküp olduğunu ve bunun Irak su sisteminin karşılayabileceği sınırlar içinde yer aldığını kaydetti.

Uzman Hamza’ya göre üçlü koordinasyon, su salımları ve dalganın ulaşma zamanına ilişkin erken bilgi paylaşımı sayesinde olası risklerin azaltılmasına katkı sağladı. Bu sayede ilgili kurumlar uygun işletme tedbirlerini alabildi ve su altyapısı üzerindeki baskı azaldı.

Su kazanımları

Suriye’nin bazı bölgelerinde su seviyesindeki yükselişin beraberinde getirdiği zorlukların ötesinde, mevcut akışlar yıllardır süren kuraklık ve azalan su gelirlerinin ardından Fırat Havzası ülkeleri için su stokunu güçlendirme fırsatı olarak öne çıkıyor.

Hamza, mevcut akışların Irak ve Suriye’ye stratejik su rezervini artırma, su teminini iyileştirme, tarım sezonunu destekleme ve zarar gören bazı ekosistemleri canlandırma fırsatı sunduğunu ifade ediyor.

Su stratejileri ve politikaları uzmanı Hamza’ya göre bu deneyim, hidrolojik verilerin paylaşılması, baraj işletiminin koordine edilmesi, sel ve kuraklık için erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi yoluyla daha sürdürülebilir bir iş birliğinin temelini oluşturabilir.

Irak Su Kaynakları Bakanı da mevcut akışların, yıllardır süren su kıtlığının ardından su rezervini güçlendirmeye katkı sağlayacağını öngörüyor. Bakan, gelen su miktarlarının yaz aylarında su ihtiyacını güvence altına almak ve son aylara kıyasla su durumunu iyileştirmek için değerlendirildiğini belirtiyor.

Buna karşın uydu görüntüleri, Suriye’nin Deyrizor vilayetinde su altında kalan alanların genişlediğini gösterdi. Nehir seviyesindeki yükselişin sürdüğü, bazı tarım arazileri ve yerel geçiş noktalarının etkilendiği görüldü.

Bu sonuçlara rağmen Suriyeli teknik birimler, barajlar ve su yapılarının güvenli durumda kaldığını açıkladı. Yetkililer, su tahliye işlemlerinin altyapının güvenliğini korumak ve su sisteminin istikrarını sağlamak amacıyla planlı işletme adımlarına göre yürütüldüğünü bildirdi.

Son gelişmeler, Fırat Nehri’nin yönetiminde Türkiye, Suriye ve Irak arasındaki sürekli koordinasyonun önemini bir kez daha ortaya koydu. Bu koordinasyon yalnızca sel ve acil durum dönemleri için değil, aynı zamanda artan iklim sorunları karşısında su güvenliğini güçlendirmek ve ortak kaynaklardan daha iyi yararlanmak için de kritik önem taşıyor.