Tahran'ın Gizli Filosu: Savaş İran’ın Petrol Akışını Neden Durduramadı?

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik hava harekatı başlatmasından sekiz gün sonra, Umman Denizi kıyısında, Hürmüz Boğazı dışında yer alan, İran’ın Cask deniz terminalindeki dev bir tanker yaklaşık iki milyon varil petrol yükledi. 

Söz konusu tanker, doğuya doğru, Çin’in Shandong eyaletindeki bir rafineriye doğru yola çıktı. Bu, Cask deniz terminalinden 2024’ten bu yana yapılan ilk sevkiyattı.  

Ticari açıdan tankerin yolculuğunda olağan dışı bir durum yoktu, ancak tek istisna şuydu: Hürmüz’ün doğusundan seyre çıkması, Batılı analistlerin çoğunun hala sadece bir gösteriş olarak gördüğü, İran’ın 15 yıl süren ve 2 milyar dolara mal olan acil durum altyapısına yönelik stratejisinin somut bir tezahürüydü.  

Petrol fiyatı, Tahran’ın açıklamadığı koşullara göre muhtemelen Brent’in varil fiyatının 8 ila 10 dolar altında belirlendi.  

Brent ise 28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana yüzde 40’lık artışla 100 doların üzerinde işlem görüyordu. Bu da aynı anda hem alıcı için ucuz hem de satıcı için son derece karlı bir tablo ortaya çıkardı.  

Yaşanan bu durum, 2026 ilkbaharında İran petrol ekonomisinin temel paradoksunu oluşturdu. 

Pakistan’ın 12 Nisan’da ev sahipliği yaptığı İslamabad Zirvesi’nin çökmesinden günler sonra, İran’ın gizli filosu her zamankinden daha büyük, entegre ve işlevsel görünüyor.  

Ancak aynı zamanda, 2018–2020 yılları arasında ABD’nin yürüttüğü “maksimum baskı” kampanyasından bu yana en yoğun baskı altında bulunuyor. Her iki durum da doğru. Bu analiz, bu çelişkiyi anlamaya çalışıyor. 

Dönüm noktası 

İslamabad görüşmelerinin kapsamlı bir anlaşmayla sonuçlanması beklenmiyordu, ancak her iki tarafın da kamuoyuna yansıttığından daha fazla ilerleme kaydedildi. 

1979 Devrimi’nden bu yana ABD ve İranlı üst düzey yetkililer arasında yapılan ilk doğrudan müzakereler 21 saat sürdü. 

---

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, “İslamabad Mutabakat Muhtırası” olarak adlandırdığı ve son anda üzerinde anlaşılmayan bir metne işaret etti.  

ABD heyetine Başkan Yardımcısı J.D. Vance başkanlık etti, kendisine özel temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner eşlik etti.  

İran heyetinin başında ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf yer aldı. 

Taraflar arasındaki arabuluculuğu da, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir yürüttü. 

Gözlemcilere göre, müzakerelerde yaşanan anlaşmazlığın düğüm noktası, uranyum zenginleştirme ve Hürmüz Boğazı’nın statüsüydü.  

ABD’nin 15 maddelik planı, İran’ın herhangi bir askeri nükleer program yürütmeyeceğine ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağına dair olumlu garantiler vermesini şart koşuyordu. 

İran’ın 10 maddelik planı ise, Hürmüz üzerindeki kontrolünü korumakta ısrarcı olurken, İsrail’in Hizbullah’a yönelik operasyonlarının durdurulmasını içeriyordu. 

İki heyet, anlaşmayı imzalamadan İslamabad’dan ayrıldı.  

ABD Başkanı Donald Trump, saatler sonra Truth Social hesabı üzerinden açıklama yaparak, ABD donanmasının Hürmüz’den geçen gemileri ablukaya alacağını ve “uluslararası sularda İran’a geçiş ücreti ödeyen her gemiyi durduracağını” duyurdu. 

Son nokta çok önemli. Hürmüz’ün tamamen ablukaya alınması, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Kuveyt ve Irak’ın ihracatını da İran kadar felç eder. Pentagon’daki planlamacılar bunun farkında.  

Özellikle Umman Denizi ve Hint Okyanusu’nun doğusundaki açık sularda, gizli filonun durdurulması ise tamamen farklı bir mesele.  

Orta Doğu Enstitüsü, görüşmelerden günler önce yaklaşık 300 milyon varil İran petrolünün henüz satılmadan bu filoya ait tankerlerde taşındığını öne sürdü. 

Bu varillerin her biri, artık potansiyel bir durdurma ve müdahale operasyonu için potansiyel bir hedef.  

Washington’un bunu sürekli ve geniş ölçekte uygulayacak deniz gücü ve siyasi iradeye sahip olup olmadığı, önümüzdeki dönemin belirleyici sorusu olacak. 

Filonun detayı 

İran’ın gizli filosunun sayısını belirlemek, sayısal bir hesaplamadan ziyade metodolojik bir tartışma olmaya devam ediyor.  

Denizcilik istihbarat şirketi Windward, Şubat 2026 itibarıyla İran ticaretinde aktif yaklaşık 430 tanker tespit etti. Bunların yüzde 62’si sahte bayrak taşıyor, yüzde 87’si ise bir tür ABD yaptırım listesinde yer alıyor.  

Nükleer İran’a Karşı Birleşmiş Sivil Toplum Örgütü (UANI) ise toplam yaklaşık 350 milyon varil kapasiteli 503 tanker ve buna ek olarak yaklaşık 100 LPG tankeri bulunduğunu tahmin ediyor. 

Bu rakamların yansıtmadığı unsur, 28 Eylül 2025’te BM’nin “snapback” mekanizmasının yeniden devreye alınmasından bu yana yaşanan dönüşümün niteliği.  

Gemilerin kendisi, ticari ölçütlere göre düşük kalitede. Vortexa, İran hizmetindeki devasa tankerlerin yarısından fazlasının 20 yaşın üzerinde olduğunu belirtiyor.  

Sigorta ise resmi anlamda neredeyse yok, gemilerin çoğu tanınmış bir teminata sahip değil. 

Daha küçük bir kısmı, (Reuters’ın Ekim 2025’te bildirdiğine göre yaklaşık filonun altıda biri) Yeni Zelanda merkezli Maritime Mutual tarafından sigortalanıyordu ve bu şirket şu anda Avrupa denetimine tabi. 

Filo, küresel kayıtlarda “en uyumlu” olarak nitelendirilen Kamerun, Palau, Cook Adaları, Barbados, Panama ve Marshall Adaları gibi ülkelerin bayraklarını taşıyor. 

Örneğin, Kamerun bayrağı altında seyreden ZEVS (IMO: 9168946) adlı tanker, yaptırımlara maruz kalmadan önce Mart ve Mayıs 2025 arasında üç kez İran petrolü taşıdı. 

Palau’da kayıtlı SKYLIGHT, KHADIGA ve INTAN PREMIER adlı tankerler ise, BAE’de yaşayan Mısırlı iş insanı Hatem el-Seyyid Farid İbrahim Saqr’a ait Red Sea Ship Management tarafından, İran Savunma Bakanlığı ile bağlantılı bir kuruluş üzerinden işletiliyor. 

En önemli operasyonel gösterge ise kullanım oranı. Vortexa’ya göre İran bağlantılı filonun kullanım oranı 2022’de yüzde 43 iken, Ekim 2025 itibarıyla yüzde 58’e yükseldi. Bu son beş yılın en yüksek seviyesi. 

Yüklü seferlerin ortalama mesafesi 70 bin deniz milinden 77 bine çıktı. Bu da, Malezya ve Singapur açıklarında gemiden gemiye transferlerin yapılması, ardından petrolün Malezya menşeli olarak yeniden sınıflandırılıp Shandong’da boşaltılması için gereken daha uzun rotaları yansıtıyor. 

Sefer süreleri ise 85–90 günden 50–70 güne geriledi. Filo büyümekten ziyade daha yoğun çalışıyor. 

Hürmüz’ü baypas etme yönelimi ise pratikten çok sembolik kalıyor.  

---

Eski İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin 2021’de açtığı Gore–Cask boru hattı, günlük bir milyon varil kapasiteyle tasarlandı. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı, 2026 başlarında fiili kapasitenin 300 bin varili aşmadığını değerlendiriyor.  

Tam kapasitede dahi Cask, İran’ın Hark Adası üzerinden gerçekleştirdiği ihracatın üçte birinden azını karşılayabiliyor.  

Tahran, kriz anlarında Cask’ı kullanabildiğini gösterdi, ancak burayı henüz Körfez’in ana ihracat hattı haline getiremedi. 

Alıcılar ve para 

Çin, bu tablonun en kritik aktörü olmayı sürdürüyor. 2025 boyunca İran’ın ham petrol ve kondensat ihracatı günlük 1,5–1,7 milyon varil aralığında dalgalandı. 

Kasım ayında, aylık rakamlar 2,04 milyon varile ulaşarak, 2018’den bu yana en güçlü performansı gösterdi.  

Nükleer İran’a Karşı Birleşmiş Sivil Toplum Örgütü, Kasım 2025’e kadar toplam ihracat değerini 42,7 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bunun yüzde 80 ila 90’ı Çin tarafından karşılandı. “Snapback” sonrası düşüş yaşanmadı. Savaşın başlaması da akışı kesmedi. Hala kesilmiş değil. 

Petrol varillerinin büyük bölümü, Shandong eyaletine ulaşıyor ve burada Çin’in İran’dan yaptığı ithalatın yaklaşık %90’ını oluşturan, “çaydanlıklar” olarak bilinen bağımsız rafineriler tarafından işleniyor. Bu rafineriler zaman zaman günde 1,2 milyon varile kadar petrol işliyor. 

Bunlar nominal olarak özel şirketler. Ancak Karon şirketinin kayıt incelemesi, bunların en büyüğü olan ve 2025’te OFAC tarafından listelenen ilk rafineri olan Shandong Shouguang Luqing Petrokimya’nın devlet şirketleriyle ortak girişimlerde hissesi olduğunu ortaya koydu. 

Bu yapı, talimat almayan bir operasyonel bağımsızlığa sahip. Yani merkezi hükümet sevkiyat belgelerinde yer almaz ve Pekin’deki hiçbir bakanlık ona talimat vermez. 

Sistemin ayakta kalmasının nedeni temelde ekonomik. Orta kükürtlü İran ham petrolü, varil başına 4 ila 10 dolar arasında değişen indirimlerle satılırken, aynı dönemde Brent fiyatı yükseldi.  

ABD Kongresi bünyesindeki Çin Komünist Partisi Özel Komitesi, Çin’in 2026 başı itibarıyla 1,2 milyar varillik stratejik petrol rezervi oluşturduğunu ve bunun önemli kısmının yaptırımlar nedeniyle düşük fiyatlarla alındığını belirtiyor.  

Ödeme yapısı konusuna gelince, Çin devletine ait rafineriler, dolar bazlı takas sistemlerine maruz kalmanın çok büyük bir risk oluşturması nedeniyle temkinli davranmaya devam ediyor. 

Buna karşılık “çaydanlıklar” rafinerileri bu sınırlamaya tabi değil ve ödemeler giderek artan biçimde Çin finans sistemi içinde, SWIFT’ten izole kanallar üzerinden yuan ile yapılıyor. 

Wall Street Journal’da Ekim 2025’te yer alan habere göre “petrol karşılığı inşaat” olarak adlandırılan paralel bir mekanizma belgelendi. 

Bu modelde İran petrol ihracatı, ülke içinde Çin yapımı altyapı projeleriyle takas ediliyor. 

Hindistan ise, çoğu varsayımın aksine, ABD’nin Yeni Delhi’ye Rusya alımları nedeniyle uyguladığı gümrük baskısı ve savaşın derinleşmesinin siyasi etkileri altında, İran ham petrolünün görünür ticaretinden büyük ölçüde çekildi. 

Hindistan merkezli Observer Research Foundation (ORF) analizleri, gizli bir devamlılıktan ziyade bu geri çekilmeye odaklandı.  

Hindistan’ın kalan temas alanı, özellikle İran ham petrolünün Hindistan rafinerilerine ulaşması için artık uygun bir kanal olmayan Çabahar Limanı olmak üzere altyapı düzeyinde. 

İran’ın 2025 yılı toplam ihracat gelirlerine ilişkin en gerçekçi tahmin aralığı 38 ila 50 milyar dolar arasında bulunuyor.  

Günde yaklaşık 600 bin varil petrolü doğrudan satmakla görevlendirilen Devrim Muhafızları’na yapılan paralel tahsislerden sonra devlete ulaşan net gelir muhtemelen 28 milyar ila 35 milyar dolar arasında. 

Bu tutar, kamu harcamalarının yaklaşık dörtte birini finanse etmeye ve vekil güçlerin operasyonlarını sürdürmeye yetiyor, ancak yaptırımların kaldırıldığı normal koşullarda elde edilebilecek gelirin oldukça altında kalıyor. 

Uygulamanın zorluğu 

ABD’nin son derece gelişmiş yaptırım mimarisinin, İran’a yönelik yaptırımlarını petrol sevkiyatlarının durdurulmasına dönüştürmede başarısız olmasının iki nedeni var. 

Bunlardan ilki, ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) yalnızca 2025 yılında İran petrol sektöründeki 875’ten fazla gemi, kişi ve kurumu yaptırım listesine aldı ve bu adımlar 2026’da da sürdü.  

İkinci olarak, İran ihracatı aynı dönemde arttı. 

Columbia Üniversitesi’nden Erica Downs’un Al Jazeera’ya verdiği demeçte ifade ettiği gibi, Çin’deki “çaydanlıklar” olarak bilinen özel rafineriler hedef alınsa da, bu durum Çin’e petrol akışını değiştirmedi. 

Zira bu rafineriler, devlet şirketleri ve daha geniş finansal sistem yerine hukuki riskleri üstlenmek üzere tasarlanmış durumda. 

Yakın zamanda yayınlanan Orta Doğu Enstitüsü raporuna yapısal sorun şu: İran, Rusya ve Venezuela’ya ait yaptırım altındaki ham petrol, küresel tanker kapasitesinin yaklaşık yüzde 18’ini oluşturuyor. 

Gölge filo o kadar büyüdü ki artık marjinal bir olgu olarak doğru bir şekilde tanımlanamaz. 

Yaptırım listeleri maliyetleri artırıyor ve gemilerin yeni bayraklar altında yeniden kayıt edilmesini zorunlu kılıyor, ancak ticareti durdurmuyor.  

İslamabad görüşmelerinin çökmesine yanıt olarak ilan edilen deniz ablukası ise ABD askerleri için riskler barındırıyor. Kızıldeniz, Karayipler ve Pasifik’te zaten yoğun görevler üstlenen ABD donanması üzerinde ek baskı yaratıyor. 

Bundan sonra ne olacak? 

Önümüzdeki aylarda süreci üç etken belirleyecek. Bunlardan ilki ateşkesin kalıcı olması. 

8 Nisan’da ilan edilen ateşkes, İsrail’in Hizbullah’a yönelik operasyonları nedeniyle kırılgan.  

Çatışmaların yeniden başlaması halinde, barış zamanında provokasyon olarak görülebilecek deniz faaliyetleri, çatışma koşullarında bir savaş eylemi olarak görülecektir. 

İkincisi Çin’in toleransı. Pekin şimdiye kadar İran ham petrolünü ticari bir mesele olarak ele aldı. Ancak Nisan ayında bağımsız rafinerilere ek ithalat kotası verilmesi kararı, Pekin’in operasyonel alanını kısıtlamak yerine genişlettiğini gösteriyor. Bu karar, tüm sistemdeki en önemli proaktif gösterge niteliğinde. 

---

Üçüncüsü ise Cask hattının geleceği. Gore–Cask boru hattının önümüzdeki 12 ila 18 ay içinde tasarım kapasitesine ulaşırsa, İran’ın Hürmüz’e stratejik bağımlılığı azalır ve Tahran olası müzakerelerde gerçek bir pazarlık gücü elde eder.  

Eğer kapasite günlük 300 bin varil seviyesinde kalırsa, “Hürmüz’ü baypas” söylemi operasyonel bir gerçeklikten ziyade müzakerelerde kullanılan bir söylem olarak kalacaktır.