Savaşın Trumplaşması: Algoritma, Yalan ve Gösteri 

28 Mart 2026’da Amerika Birleşik Devletleri genelinde düzenlenen “Kral Yok” protestoları, Donald Trump’ın İran savaşını ne kendi tabanına ne de daha geniş Amerikan kamuoyuna kolayca anlatabildiğini gösteren önemli bir işaret haline gelmiştir. Organizatörlerin milyonlarla ifade ettiği, ülke çapında binlerce eş zamanlı gösteriye yayılan bu protestolar, yalnızca sokak tepkisi değil; Trump’ın savaş siyasetine yönelik büyüyen meşruiyet krizinin de görünür hale gelmesidir. 

MAGA çevrelerinde özellikle genç Cumhuriyetçiler arasında İsrail’e koşulsuz angajman ve İran savaşı konusunda belirgin kuşkular büyürken, Beyaz Saray bu meşruiyet boşluğunu viral videolar, oyunlaştırılmış propaganda ve yapay zeka destekli dijital içeriklerle kapatmaya çalışmaktadır. Sokaklarda yükselen “Kral Yok” tepkisi ise Trump’ın hem şahsının hem de izlediği savaş siyasetinin Amerika içinde giderek daha açık biçimde sorgulandığını ortaya koymaktadır.  

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın ilk kez 8 Kasım 2016’da ikinci kez ise 5 Kasım 2024’te başkanlık seçimlerini kazanması, yalnızca iki seçim sonucundan ibaret değildir. Bu iki tarih, Amerikan siyasetinde resmi, yerleşik ve tarihsel olarak kurumsallaşmış devlet dilinden; Trump merkezli, kişiselleştirilmiş, şovcu ve kural tanımaz yeni bir siyasal döneme geçişin simgesidir. Daha da önemlisi bu süreç, Trump’ın dünyanın başına postmodern sömürgeci ve emperyalist bir bela gibi çöken Amerikan gücünü hukuk ve ilke tanımayan bir zor aygıtına dönüştürmesini; aynı zamanda Siyonist İsrail’in politikalarını hayata geçiren bir taşeron gibi hareket ettiğini daha görünür hale getirmiş, bu yönelimi bütün dünyaya açık biçimde teşhir ve ifşa etmiştir. Emperyalizmin insan hakları, demokrasi, eşitlik ve hukuk gibi ortak zeminde buluştuğu iddia edilen bütün değerler de Trump ve İsrail eliyle son süreçte fiilen askıya alınmış; böylece kendilerini bütün kanunlardan, kurallardan ve evrensel ilkelerden münezzeh bir güç olarak dünyaya dayatan yeni bir tahakküm dili ortaya çıkmıştır.  

Trump’ı tanımlarken siyaset bilimi ve siyasal iletişim literatüründe tekrar eden bazı kavramlar dikkat çekmektedir: narsist liderlik, yalanın sıradanlaşması, krizleri kişiselleştirme, düzen bozuculuk, düşmanlaştırıcı söylem, kurtarıcı liderlik, norm yıkımı ve kural tanımazlık. Bütün bu tanımlarla birlikte Trump’ın başarısı yalnızca politik pozisyonlarından değil, bizzat konuşma tarzından da beslenmektedir. O, dili yalnızca bir anlatım aracı olarak değil; gerçekliği yeniden kuran, rakibi düşmanlaştıran ve kendi kitlesini sürekli duygusal seferberlik içinde tutan bir siyasal silah olarak kullanmaktadır.  

Trump’ın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki seçmen tabanını tanımlayan “MAGA”, yani “Amerika’yı Yeniden Büyük Yap” hareketi de Trump’ın iki dönemiyle birlikte artık basit bir kampanya sloganı olmaktan çıkmıştır. Trump, söylemleriyle halihazırda var olan toplumsal öfkeyi, kaygıyı ve kimlik krizini kendi etrafında toplamayı; bu kitlenin enerjisini belirli bir siyasal hatta kanalize etmeyi başarmıştır. MAGA bugün, Trump’ın ideolojik markasını, taban sadakatini ve siyasal hattını tanımlayan ana çerçeve haline gelmiştir. Trump’ın söylemleri bu taban tarafından büyük ölçüde benimsenmiş, böylece lider ile kitle arasında karşılıklı olarak birbirini besleyen güçlü bir siyasal bağ oluşmuştur. Bu yüzden Trump, yalnızca bir başkan olarak değil, yerleşik düzenin ve kurumların üstüne çıkmaya çalışan bir siyasal tarz olarak okunmalıdır. Ancak İran savaşı, bu tabanın içinde de belirgin çatlaklar üretmiştir. İsrail’in çıkarları doğrultusunda İran sahasında savaşa girilmesi, MAGA çevrelerinde dahi rahatsızlık doğurmuş; özellikle savaşın kapsamı, maliyeti ve Amerika’nın neden yeniden Ortadoğu merkezli bir çatışmanın içine çekildiği sorusu, tabanın belli kesimlerinde ciddi huzursuzluk yaratmıştır. Tam da bu nedenle Trump, kendi iç kitlesini yeniden hizalamak ve ikna etmek için alışık olduğu siyasal repertuara daha sert biçimde başvurmaktadır. Geçmişte binlerce kez tekrar ettiği yanlışlar, abartılar ve çarpıtıcı üstünlük dili; bu kez sosyal medya içerikleri, yapay zeka destekli görseller ve sürekli tekrarlanan “kazandık”, “yendik”, “bitirdik” söylemiyle yeniden dolaşıma sokulmaktadır. Böylece Trump, yalnızca dış dünyaya mesaj vermekle kalmamakta; aynı zamanda MAGA kitlesinin tereddüdünü bastırmak, savaşı kısa ve görkemli bir zafer anlatısı içinde sunmak ve kendi tabanının sadakatini dijital propaganda yoluyla yeniden üretmek istemektedir.  

Trumpizm: Kurumların üstüne çıkmaya çalışan siyaset  

Trumpizm’in belirleyici yönü, siyaseti kurumsal akla göre değil; kişisel iradeye, ani çıkışlara, medya etkisine ve pazarlık refleksine göre kurmasıdır. Meselenin özü şudur: Trump, seçildiği günden itibaren hem Amerika Birleşik Devletleri siyasetini hem de dünya siyasetini kendi kişisel duygularına, reflekslerine ve karakterine göre dizayn etmeye çalışan bir figür gibi davranmıştır. Trump, sanıldığı gibi yalnızca öngörülemez bir siyaset izlememektedir. O, bir yandan İsrail’in politikalarını hayata geçiren bir kral gibi kendini sunmakta, öte yandan çelişkileriyle, egosuyla ve kibrini sürekli yeniden üreten diliyle siyaset yapan bir şovmene dönüşmektedir.  

Trump’ın şovları yalnızca kendisini bir tür “kral” gibi ilan etmesinden ibaret değildir. Kudüs’ü Siyonist İsrail’in başkenti olarak tanıması, onlarca yıllık diplomatik dengeyi tek taraflı siyasal iradeyle yeniden tanımlama girişimiydi. Zelenskiy ile Oval Office’te yaşanan gerilim ve Grönland dosyasında sergilenen tavır da aynı çizgiyi göstermiştir: hukuk ve diplomasi yerine kişisel meydan okuma, kurumsal denge yerine lider performansı. İşte bu, tam anlamıyla Trumpizm diye adlandırılabilecek çizgidir.  

Bu çizgi yakın zamanda Latin Amerika’da da görülmüştür. Venezuela’da Maduro’ya yönelik yaklaşım ve Venezuela petrolü üzerindeki müdahaleci tutum, bunun yalnızca slogan düzeyinde değil, somut gelişmeler üzerinden de görünür hale geldiğini ortaya koymuştur. Yani Trumpçı siyaset, yalnızca içeride kurumsal dili aşındıran bir liderlik biçimi değil; dışarıda da diplomasiyi pazarlığa, jeopolitiği tahakküme ve devlet dilini kaba bir al-ver mantığına indirgeyen bir siyasal karakterdir. Burada “emlakçı dili” dediğimiz şey tam da budur: coğrafyayı, enerji yollarını, savaş alanlarını ve diplomatik başlıkları agresif bir al-ver, el koyma ve yeniden markalama mantığıyla konuşmak. Bu, dış politikayı devlet aklından çok lider egosunun pazarlık sahasına dönüştüren dildir.  

İran savaşı: Şovun en tehlikeli aşaması  

28 Şubat’ta, İsrail’in zorlamasıyla savaşa giren ve Amerika Birleşik Devletleri’nin de dahil olduğu İran savaşı, bu siyasal karakterin en ileri ve en tehlikeli biçimini açığa çıkarmıştır. İran hakkında yaptığı açıklamalar, İran’ın dini liderinin kendisi olması gerektiğini söylemesi, İran’ı sürekli “bitirdiğini” iddia etmesi ve Hürmüz Boğazı’nı adeta kendi iradesiyle yeniden adlandırılabilecek, denetlenebilecek ve gerekirse zorla açtırılabilecek bir tahakküm nesnesi gibi konuşması, Trumpçı siyasal psikolojinin ulaştığı eşiği göstermektedir.  

Çünkü burada mesele yalnızca savaşa girmek değildi; savaşı anlatmak, paketlemek, satmak ve nihayet onu bir oyun gibi, bir eğlence nesnesine dönüştürerek sunmaktı. Uluslararası basına yansıyan veriler, Amerika Birleşik Devletleri yönetiminin savaşın hedefi, gerekçesi ve süresi konusunda sabit ve tutarlı bir anlatı kurmakta zorlandığını göstermektedir. Trump bir yandan görüşmelerden söz ederken, öte yandan daha sert saldırı tehditlerini sürdürmüş; savaşın gerekçeleri ile hedefleri zaman içinde sürekli yer değiştirmiştir.  

Trump, Amerika’yı bilgisayar başında, yapay zeka ile oyun oynar gibi bir savaşın içine sokarak, bu yolla Amerikan toplumunu ikna edebileceğini sandı. Oysa kamuoyu verileri, Beyaz Saray’ın yoğun ikna çabasına rağmen daha geniş Amerikan toplumunda desteğin zayıf kaldığını göstermiştir. Bu durum bize açık bir gerçeği söylemektedir: Trump savaşı yalnızca sahada değil, ekranda da yürütmek istemiştir. Fakat savaşın gösteriye, propagandanın eğlenceye, stratejinin algoritmik dolaşıma dönüşmesi, toplumsal rızayı kalıcı biçimde üretmeye yetmemiştir. Çünkü hakikat aşındığında, savaş yalnızca cephede değil, zihinlerde de başlar.  

Tam da bu yüzden İran savaşı, yalnızca bir askeri çatışma değil; Trump döneminde İran’la girişilen bu savaşın nasıl bir yalan, oyun, eğlence, algoritma ve pazarlık diline dönüştüğünün en çarpıcı örneği olarak okunmalıdır. İsrail devletinin çıkarları için kendisini İran sahasında savaşın içinde bulan Amerika, bu savaşı meşrulaştırmak için Trump’ın paylaştığı oyunlaştırılmış, Hollywoodlaştırılmış ve gerçekliği aşındırılmış içeriklerin içinde kendisini yeniden üretmektedir.  

Viral video propagandası  

Amerikan halkı, İran’da neden savaştığını tam olarak kavrayamadığı ve bu savaşı içselleştirerek desteklemediği için, Beyaz Saray ortaya çıkan meşruiyet boşluğunu sosyal medya için üretilen içeriklerle doldurmaya yönelmiştir. Uluslararası basın ve kamuoyu araştırmaları, savaşın hedefi, kapsamı ve süresi konusundaki belirsizlik nedeniyle Trump yönetiminin geniş Amerikan kamuoyunu ikna etmekte zorlandığını; özellikle savaş uzadıkça ve maliyet arttıkça desteğin daha da sınırlı kaldığını göstermektedir. Tam da bu nedenle, Trump’ın çelişkili açıklamalarının ve Beyaz Saray’ın stratejik tutarsızlığının doğurduğu boşluk, bu kez “büyük galibiyet” anlatısıyla, zafer estetiğiyle ve yoğun görsel propaganda diliyle kapatılmak istenmiştir.  

Beyaz Saray, sosyal medya hesapları üzerinden savaşı “Destansı Öfke Harekatı” başlığıyla sunarken, “Amerikan usulü adalet” çizgisinde videolar yayımlamıştır. Uluslararası basının ayrıntılı haberlerine göre Beyaz Saray ve Pentagon, TikTok, Instagram ve X üzerinden paylaştığı videolarda savaş oyunu görüntülerini, Sünger Bob, Iron Man ve Superman gibi popüler kültür unsurlarını, aksiyon filmi parçalarını ve kurguya yakın askeri imgeleri gerçek bombardıman kayıtlarıyla iç içe kullanmıştır. Yine uluslararası basın, bu videolarda film kahramanlarının, spor temasının, video oyunu estetiğinin ve gerçek patlama görüntülerinin bilinçli biçimde bir araya getirildiğini doğrulamıştır. Hatta bazı paylaşımlarda, suç ve aksiyon temalı açık dünya oyunlarını çağrıştıran bir görsel dil ile “İran’ın füze cephaneliğini yok et… hedef kilitlendi” anlamına gelen oyunlaştırılmış sloganlara da yer verilmiştir. Böylece resmi anlatı, klasik devlet propagandasının sınırlarını aşarak yüksek tempo, kısa klip, görsel saldırganlık ve dijital zafer duygusu üzerinden kurulan yeni bir propaganda formuna dönüşmüştür.  

Bu yeni propaganda biçiminin hedef kitlesi de genel kamuoyu değil, daha dar ve daha belirli bir dijital kitle olmuştur. Vox’un propaganda tarihçisi Nicholas Cull ile yaptığı çözümleme, bu içeriklerin özellikle genç erkek çevrimiçi izleyiciye hitap ettiğini; savaşın artık geniş toplumsal meşruiyet diliyle değil, internet kültürüyle uyumlu, paylaşılabilir ve cazip görünen bir biçimde paketlendiğini vurgulamaktadır. Uluslararası uzmanlar da bu stratejinin hem İran’daki rejime hem de Trump’ın kendi tabanındaki şüphecilere karşı, savaşı “haklı” ve “görkemli” bir başarı olarak çerçevelemeyi amaçladığını vurgulamaktadır. Bu nedenle burada savaş açıklanmamakta; yeniden yazılmakta, ritim verilmekte, duygusal olarak kodlanmakta ve dijital, sahte, imajinatif bir zafer gösterisine dönüştürülmektedir.  

Algoritmalar, oyunlaştırma ve bilişsel savaş  

Tam da burada savaşın yeni mantığı daha görünür hale gelmektedir. Bu artık sürreal bir durum değil, çağımızın somut hakikatidir. Oyunlaştırma literatürü bunu, oyun tasarım unsurlarının oyun dışı bağlamlarda kullanılması olarak tanımlar. Algoritmalar ise savaş içeriğini görünürlük mantığıyla ödüllendirir; onu platform dostu, hızlı tüketilen ve duygusal olarak sıradanlaştırılmış formatlara zorlar. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün ve bilişsel savaş literatürünün vurguladığı temel nokta da tam olarak budur: bugünkü mücadele yalnızca cephede değil; algıda, muhakemede ve rasyonalite üzerinde yürümektedir. Bu nedenle gerçek bombardıman görüntülerinin oyun diliyle sunulması, yalnızca kötü bir estetik tercih değildir; şiddeti psikolojik olarak daha kabul edilebilir kılan bir çerçeveleme operasyonudur. Fiziksel savaşın dijital estetikle yeniden paketlenmesi, aslında toplumsal duyarlılığın eşiklerini de yeniden ayarlamaktadır. Bu durum, savaşların artık her boyutta, her alanda ve her zeminde kendine yeni bir alan açtığını da göstermektedir.  

Sonuç olarak bugün mesele yalnızca İran savaşı değildir. Karşı karşıya bulunduğumuz asıl gerçeklik, Trumpçı kişiselliğin yapay zeka çağının sentetik, algoritmik ve manipülatif gücüyle birleşmesidir. Bir tarafta savaşı bir oyun, bir gösteri, bir seyirlik zafer anlatısı gibi sunan; onu Amerikan halkına eğlenceli videolar, kısa klipler ve dijital zafer estetiğiyle pazarlamaya çalışan bir Beyaz Saray vardır. Diğer tarafta ise hem gerçek hedefleme zincirine hem de sahte içerik üretimine dahil olan, hakikati bulanıklaştıran ve algıyı yeniden biçimlendiren bir yapay zeka bulunmaktadır. Bir yanda savaşın insani bedelini görünmez kılan ekran estetiği, diğer yanda gerçeğin kendisini bile şüpheli hale getiren sentetik medya yer almaktadır.  

Bu yüzden mesele yalnızca savaş değildir; savaşın eğlenceye dönüşmesi, hakikatin dağılması, şiddetin estetikle perdelenmesi ve insanın vicdani eşiğinin algoritmalar arasında aşındırılmasıdır. İsrail, 7 Ekim’den bu yana işlediği soykırımı dijital platformlar, sosyal medya, algoritmalar ve medya ekonomipolitiği aracılığıyla görünmez kılmaya, örtmeye ve meşrulaştırmaya çalışmıştır. Şimdi aynı yapıyı Trump devralmakta; bu kez onu kendi kitlesini ve iç kamuoyunu ikna etmek için kullanmaktadır. Böylece yalnızca hakikat değil, vicdan da sistemli biçimde aşındırılmaktadır.  

İran savaşı, bu yeni çağın yalnızca bir örneği değil; belki de en çıplak, en sert ve en öğretici laboratuvarıdır. Burada gördüğümüz şey, modern savaşın artık yalnızca kurşunla, füzeyle ve uçakla değil; görüntüyle, algoritmayla, yapay zekayla, psikolojik kodlamayla ve duyguların dijital yönetimiyle yürütüldüğüdür. Tam da bu nedenle savaşın Trumplaşması, yalnızca bir liderin tarzı değil; çağımızın en tehlikeli siyasal hakikatlerinden biridir. Çünkü bu yeni düzende savaş artık sadece cephede değil; ekranda, zihinde, algıda ve hakikatin bizzat kendisi üzerinde yürütülmektedir.