Körfez Petrolünün Yeni Yolu: Mısır

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte Mısır çölünü geçen “SUMED Boru Hattı” petrol taşımacılığında stratejik bir ana seçenek olarak öne çıkıyor. 

Geçtiğimiz on yıllarda küresel ekonomiyi sarsan büyük enerji krizlerini hatırlatan bir tabloda, Mısır bugün son derece karmaşık bir jeopolitik denklemin merkezinde yer alıyor.  

İran Devrim Muhafızları’nın, dünya petrol ve gaz üretiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından, Körfez ülkelerinin petrolünü Avrupa pazarlarına ulaştırmak için gündeme gelen alternatiflerin başında Mısır geliyor.  

---

Bu tırmanan gerilim ortamında Mısır’ın Süveyş-Akdeniz Boru Hattı (SUMED), küresel enerji piyasaları için adeta bir can simidi olabilecek stratejik bir arter olarak öne çıktı. 

Hürmüz: Kırılan Darboğaz 

Hürmüz Boğazı’nın kapatılması artık yalnızca teorik bir tehdit olmaktan çıkıp fiili bir duruma dönüştü. Bu gelişme, bir tarafta İran, diğer tarafta ise ABD ve İsrail arasında süren savaşın doğrudan sonucu olarak ortaya çıktı.  

Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutan Yardımcısı’nın boğaz üzerinde tam kontrol sağlandığını açıklamasının ardından, küresel tüketimin yüzde 20’si olan günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol ve dünya sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin beşte birini taşıyan dev tankerlerin hareketi durdu. 

Petrol fiyatları sert şekilde yükselirken, Devrim Muhafızları Komutanı’nın danışmanı İran güçlerinin boğazdan geçmeye çalışacak her türlü gemiye müdahale edeceğini duyurdu. 

Kahire harekete geçti: Enerji arzını kurtarma teklifi 

Kahire yönetimi, mevcut durum karşısında gecikmeden harekete geçti.  

Geçtiğimiz hafta yapılan Mısır Bakanlar Kurulu toplantısında Petrol Bakanı Kerim Bedevi, ülkesinin Suudi petrolünü SUMED Boru Hattı üzerinden Akdeniz’e taşımaya tamamen hazır olduğunu açıkladı.  

Bedevi, petrolün Kızıldeniz’deki Yenbu Limanı’ndan Ayn Sokhna’daki SUMED Limanı’na ulaştığını, ardından mevcut altyapı aracılığıyla Mısır topraklarından geçirilerek Akdeniz’e pompalanacağını belirtti. 

Mısır’ın bu adımı, Suudi Arabistan’ın petrol şirketi Aramco’nun bazı alıcılara, ham Arap petrolü sevkiyatlarını, saldırılara karşı savunmasız hale gelen Körfez limanları yerine Kızıldeniz kıyısındaki Suudi Yenbu Limanı üzerinden yüklemeye başladığını bildirdiğine ilişkin haberlerle eş zamanlı atıldı. 

Bakan ayrıca Mısır’ın boğazın kapanmasından etkilenmediğini vurgulayarak, sıvılaştırılmış gaz sevkiyatlarının Akdeniz üzerinden ulaştığını ve yüzer depolama yeniden gazlaştırma gemilerinde boşaltıldığını ifade etti. 

SUMED Boru Hattı nedir? İki deniz arasında kara köprüsü 

SUMED Boru hattı, Mısır toprakları içinde 320 kilometre boyunca uzanıyor. Hat, Süveyş Körfezi’nin batı kıyısındaki Ayn Sokhna Limanı’ndan başlayarak İskenderiye’nin batısında Akdeniz kıyısındaki Sidi Kerir Limanı’na kadar devam ediyor.  

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin tahminlerine göre hattın günlük taşıma kapasitesi yaklaşık 2,5 milyon varile ulaşıyor. 

Boru hattının mülkiyet yapısı ise ortak bir Arap konsorsiyumuna dayanıyor.  

Projede yüzde 50 pay ile Mısır, Mısır Genel Petrol Kurumu aracılığıyla başı çekiyor. Bunun yanında Suudi Arabistan’ın Aramco şirketi yüzde 15, Kuveytli ortaklar yüzde 15, Birleşik Arap Emirlikleri’nden (BAE) Mubadala şirketi yüzde 15 ve Qatar Energy yüzde 5 paya sahip bulunuyor.  

Bu dağılım, projenin bölgedeki petrol üreticilerinin çıkarlarına hizmet eden ortak bir Arap girişimi niteliğini yansıtıyor. 

Uzmanlar: Tam bir alternatif değil, tamamlayıcı bir halka 

Bununla birlikte uzmanlar, SUMED Boru Hattı’nın Hürmüz Boğazı’nın tam anlamıyla bir alternatifi olamayacağı, ancak acil durumlarda vazgeçilmez stratejik bir bağlantı oluşturduğu konusunda hemfikir. 

Mısırlı petrol ve enerji uzmanı mühendis Atiyye Atiyye, konuya ilişkin Mısır basınına yaptığı değerlendirmede şu ifadelere yer verdi: 

“SUMED hattı günde yaklaşık 2,5 milyon varil petrol pompalıyor. Bu miktar, Körfez petrolünün Avrupa’ya toplam ihracatının yalnızca yaklaşık yüzde 12’sine denk geliyor. Boru hattı, Hürmüz’ün yerine geçebilecek bir alternatif değil, ancak geçici bir çözüm olarak Mısır’ın güvenli bir enerji geçiş noktası konumunu güçlendiriyor ve kritik dönemlerde tedarik yönetiminde ülkeye ağırlık kazandırıyor.” 

Eski Petrol Bakanı Usame Kemal ise “SUMED, Hürmüz Boğazı’nın ilk alternatifi olarak değerlendirilemez. Ancak hattın gerçek değeri depolama kapasitesini artırması, Körfez petrolü ithalatını yükseltmesi ve Kızıldeniz ile Akdeniz arasında stratejik bir köprü işlevi görerek, bölgesel tedarik zincirlerinin dayanıklılığını artırmada yatıyor” diye konuştu. 

Mısır’ın rolünün geçici olmadığına dikkat çeken Kemal, SUMED Boru Hattı’nın geçmişte de, dev petrol tankerlerinin Süveyş Kanalı’ndan geçmesini beklemek yerine, Arap petrolünün transitini kolaylaştırmak ve hızlandırmak için kullanıldığını belirtti.  

Suudi Arabistan’ın da SUMED şirketinin ana ortaklarından biri olması nedeniyle hattı düzenli olarak kullandığını ifade eden Kemal, Riyad yönetiminin Kızıldeniz’deki Sokhna Limanı ile Akdeniz’deki Sidi Kerir Limanı arasında ham petrol depolama tesislerine sahip olduğunu ve hattın normal koşullarda da petrol taşımacılığında kullanıldığını ekledi. 

Üç alternatif güzergah 

SUMED Boru Hattı tek başına çalışan bir sistem değil. Hürmüz Boğazı üzerinden deniz taşımacılığının durması halinde, birlikte bir Arap acil durum ağı oluşturabilecek üç kara güzergahı öne çıkıyor. 

Bunlardan ilki, Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol sahalarından Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na ham petrol taşıyan Doğu-Batı hattı. Günlük yaklaşık 5 milyon varil kapasiteye sahip olan bu hat, SUMED Boru Hattını besleyen ilk halka niteliği taşıyor. 

İkincisi ise BAE’nin Hürmüz Boğazı’nı aşarak Umman Denizi’ne ulaşan “Habşan-Füceyre” hattı. Bu hat, BAE petrol ihracatının yaklaşık yüzde 50’sini taşıyabilecek kapasiteye sahip. 

Üçüncüsü de, Kızıldeniz üzerinden gelen petrolü alarak karadan Akdeniz’e ulaştıran ve buradan Avrupa pazarlarına yeniden sevk edilmesini sağlayan Mısır’daki SUMED Boru Hattı. 

Bu entegrasyon sayesinde SUMED hattı, petrolü Avrupa’ya ulaştılma zincirinin son halkası haline geliyor.  

Çünkü hat, ham petrol önce Suudi Arabistan’daki “Doğu-Batı” hattı ya da diğer deniz yolları aracılığıyla Kızıldeniz’e ulaşmadan çalışamıyor.  

Petrol Kızıldeniz kıyılarına ulaştığında ise SUMED, tedarikin Akdeniz’e aktarılmasını sağlayan etkili bir araç haline geliyor. 

Jeopolitik boyut: Denklemin merkezinde Mısır 

Mısır’ın rolü yalnızca SUMED Boru Hattı ile sınırlı değil, daha geniş bir lojistik altyapıyı da kapsıyor.  

Boru hattının yanı sıra Kızıldeniz’deki Ayn Sokhna Limanı’nda üç gazlaştırma gemisi, Akdeniz’deki Dimyat Limanı’nda ise aynı faaliyeti gerçekleştiren bir başka gemi bulunuyor.  

Ayrıca Süveyş Kanalı’nda yapılan genişletme çalışmaları, dev tankerlerin geçiş kapasitesini artırmış durumda. 

Öte yandan, Mısır Petrol Bakanlığı, ülkenin gaz tedarikinde çeşitli kaynaklara dayandığını, bunun yanında 2026 yılı boyunca Akdeniz’de yeni kuyular açılmasına yönelik bir sondaj programı yürütüldüğü bilgisini verdi. 

Bakanlık ayrıca sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının 2027 yılına kadar güvence altına alınması için anlaşmalar yapıldığını ifade ediyor. 

Bu, Mısır'ın sadece bir transit güzergahı olarak hareket etmediği, aynı zamanda kendi ihtiyaçlarını da güvence altına almak için çalıştığı anlamına geliyor. 

Sonuç: Stratejik ağırlığa sahip tamamlayıcı rol 

SUMED Boru Hattı tek başına Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük 21 milyon varillik petrol akışını telafi edemez.  

Ancak hattın gerçek değeri, Suudi Arabistan’ın “Doğu-Batı” hattı ve BAE’nin “Habşan-Füceyre” hattıyla birlikte entegre biçimde çalıştığında ortaya çıkıyor. Bu üç güzergah, krizin etkisini tamamen ortadan kaldırmasa da hafifleten bir acil durum ağı oluşturuyor. 

Mısır’ın iki deniz ve iki kıta arasında yer alan benzersiz coğrafi konumu ise kriz dönemlerinde ülkenin en güçlü stratejik kartı olmaya devam ediyor.  

Deniz yolları her tıkandığında, Kahire’nin küresel enerji haritasındaki rolü, sadece bir geçiş noktası olarak değil, bölgesel ve uluslararası enerji krizlerini yönetmede kilit bir oyuncu olarak da genişliyor.