İran'ın Dini Lideri Hamaney Öldürüldü! Şimdi Ne Olacak?

Orta Doğu bugün tarihinin en sarsıcı sabahlarından birine uyandı… 

Saatlerce süren bilgi kirliliği ve karşılıklı açıklamaların ardından, İran resmi devlet televizyonu, ülkenin 37 yıldır dini lideri olan Ayetullah Ali Hamaney’in öldürüldüğünü resmen doğruladı.

ABD ve İsrail’in ortak hava operasyonuyla hedef alınan Hamaney’in ölümü ise bölgedeki tüm dengeleri altüst etti.  

İran Devlet Televizyonu, saat 03.30 sularında bir son dakika canlı yayınına girerek Hamaney'in ölümünü şu sözlerle duyurdu: 

"Liderimiz Hazreti Ali Hamaney, büyük ceddi Hz. Ali'nin (ra) yolundan giderek en yüksek makama irtihal eyledi. Şehadet şerbetini içerek Rahmani huzura kavuştu. Detayları Yüksek Milli Güvenlik Kurulu aktardı." 

İran’da 40 günlük yas, 7 günlük tatil 

Resmi doğrulamanın ardından İran'da 40 günlük ulusal yas ilan edildiği duyuruldu.  

Ayrıca ülkede tüm resmi kurumlar 7 gün süreyle tatil edildi. Tahran sokaklarında yer yer sessizlik, yer yer de rejim yanlısı grupların yas gösterileri hakim. 

Süreç nasıl işleyecek?  

Dünyanın kilitlendiği asıl soru ise Hamaney’in koltuğuna kimin oturacağı.  

İran Anayasası’na göre Hamaney gibi bir dini liderin görevi başında ölümü veya görevini yapamaz hale gelmesi durumunda süreç önceden belirlenmiştir. Madde 107’ye göre yeni lider, halk tarafından seçilmiş 88 üyeli Uzmanlar Meclisi tarafından üçte ikisi çoğunlukla seçilir. 

Ölüm halinde 111. madde devreye girer ve Uzmanlar Meclisi mümkün olan en kısa sürede toplanıp yeni lideri belirlemek zorundadır. 

Yeni lider tayin edilinceye kadar ise geçici bir Liderlik Konseyi kurulur. Bu konsey Başkan, Yargı Erki Başkanı ve Uzmanlar Meclisi tarafından seçilecek bir Anayasa Koruyucular Konseyi fıkıh üyesinden oluşur. 

Halef kim olacak? Hamaney’in belirlediği 3 isim 

New York Times’ın haberine göre Hamaney, olası bir suikast veya vefat durumunda rejimin çökmesini önlemek için bu "acil durum" listesini oluşturdu. 

Bu isimlerden biri, şu an Yargı Erki Başkanı olarak görev yapan ve rejimin sert kanadının önde gelen figürlerinden kabul edilen Gulam Hüseyin Muhsini Ejei. 

Bir diğer isim ise Hamaney’in liderlik ofisinde güvenlik ve istihbarattan sorumlu üst düzey görev üstlenen Ali Asgar Hicazi. İran basınında zaman zaman sistemin “kara kutusu” olarak anılan Hicazi’nin, devletin güvenlik mimarisi içinde etkili bir konuma sahip olduğu belirtiliyor. 

Listede yer aldığı öne sürülen üçüncü isim ise İran İslam Devrimi’nin lideri Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni.

Hamaney’in oğlu neden listede yok? 

Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in adının bu tür listelerde yer almaması da dikkat çekici bir unsur olarak yorumlanıyor.  

Çünkü, Mücteba’nın ordu ve Devrim Muhafızları içinde büyük bir gücü olmasına rağmen Hamaney’in, "rehberlik makamının babadan oğula geçen bir saltanata dönüşmesini istemediği" için din adamlarına oğlunu halef olarak önermediği iddia edildi. 

Değişim bölgeyi nasıl etkiler? 

Hamaney’in ölümünün ardından, İran’da yalnızca bir lider değişimi değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerinde de sarsıntı yaşanabilir.  

İran’ın nükleer programı, İsrail ile yaşanan gerilim, ABD ile ilişkiler ve bölgesel vekil güçler üzerindeki etkisi, yeni liderin yaklaşımına göre şekillenecek gibi duruyor.