Fransız İstihbaratının Utanç Dosyası: Casus d’Éon Vakası

Tarihin ilk istihbaratçıları tüccarlardı. 

Bir devlet, hasım yahut hısım olsun diğer devletler hakkında çoğu malumatı tüccarlar eliyle öğreniyordu. 

Vatikan’ın yükselişiyle tüccarlardan daha çok din adamları bu misyonu ele geçirdi. Dünyanın dört bir yanına dağılan misyonerler birer casustu aynı zamanda. 

Benzer durum biz Türkler için de söz konusudur. Anadolu’nun fethinde bölgeye gelen erenler hem ihya hem de istihbaratın bel kemiğiydiler. 

Devletlerin ve teknolojinin modernleşmesiyle bilginin kıymeti daha da artmış ve istihbarat daha büyük bir önem kazanmıştı. Artık din adamları veya tüccarlar eliyle edinilen bilgilerin yetersiz kaldığı noktada casuslar hasımlarına benzeyerek içlerine sızma politikasını benimsedi. 

Bu strateji ile diğer milletlerin kültürü, dili ve dini gibi malumatlara en fazla sahip olan bilim insanları, istihbaratın yeni enstrümanlarına dönüştü. Napolyon’un Mısır’a girmesiyle özellikle Doğu milletlerine yönelik bu politika evvela Fransa, ardından da Birleşik Krallık eliyle kurumsallaşmıştı. 

Fransız casus Chevalier d’Éon de Beaumont 

Bir casus için dil ve din bilgisi kadar kılık, kıyafet ve geleneklere adaptasyon da son derece önemlidir. Tarihte bu işin başlangıç noktası Fransız casus Chevalier d’Éon de Beaumont (1728-1810) idi. Kadın kılığında hem Rus hem de İngiliz sarayına sızan bu casus, kendisini kadın rolüne öylesine kaptırdı ki bir daha erkek olmayı reddetti.  

Bugün eonizm olarak bilinen tuhaf akım da bu casustan ismini almaktadır. 

Kılık değiştirmenin önemini kanıtlayan casus: Chevalier d’Éon de Beaumont 

Fransız Chevalier d’Éon de Beaumont, bir casus için en kolay sızma yönteminin cinsiyet olduğunu fark etmesiyle istihbarat tarihi kökünden değişecekti. Bir erkek, siyaset ve askeriyede her zaman daha ihtiyatlı davranılması gereken bir figürdür ama kadın, bir erkeğe göre çok daha güçlü bir profil ortaya koyabilir. 

Bunun tarihteki en acı örneğini ne yazık ki biz Osmanlılar yaşadık.  

Sarah Aaronsohn 

Cihan Harbi sırasında kurulan NİLİ casusluk şebekesinin en büyük ajanı Sarah Aaronsohn (1890-1917) idi. O, kadınlık meziyetlerini kullanarak Cemal Paşa’nın en mahrem sırlarına kadar ulaşarak İngilizlere vermeyi başaran bir isimdi. Bilhassa Gazze Savaşları sırasında neredeyse her türlü askerî stratejimize İngilizlerin sahip olmasının en büyük nedeni ne yazık ki bir kadın casustu.  

Kimliği ortaya çıktığında Sarah intihar ederek birçok ayrıntıyı kendisiyle mezara götürdü. Bugün MOSSAD, Nili örgütünü atası kabul ederken, Sarah’yı da tarihlerindeki büyük casuslardan birisi olarak görmekteler. 

Chevalier d’Éon de Beaumont’a geri döndüğümüzde onun ilk hedefinin Rus sarayı olduğunu görüyoruz. Bir kadın kılığında Rus çariçesiyle kurduğu yakınlık sayesinde Rusların Fransızlarla güçlü bir müttefiklik oluşturmasını sağladı.  

Fransa Kralı XV. Louis 

Bu hizmetleri sonrası Fransa’ya döndüğünde Kral XV. Louis kendisine bizzat Saint Louis Nişanı takacaktı. Ardından bu büyük hizmetlerini İngiltere’de de sürdürmesini isteyecekti. d’Éon bu görevi de kabul ederek 1762 senesinde Londra’ya gitti.  

İngiltere’de görev yaptığı sırada Fransız sarayına gelen bir haber, bu casusun faaliyetlerinin önüne geçti. Buna göre aslen bir Fransız subayı olan d’Éon yalnızca rol yapmıyordu, gerçekten de kadın gibi yaşamaya başlamıştı. Seçkin bir Fransız subayının İngiltere’de bir kadın olarak İngiliz erkekleriyle tabiri caizse düşüp kalkması kralı hayli sinirlendirdi. Saraydan bir emirname gönderilerek d’Éon’a şu emir verildi: 

“Kralın emriyle: Charles-Geneviève-Louise-Auguste-Andrée-Timothée d’Éon de Beaumont’un, hâlen giymekte olduğu süvari üniformasını bırakması ve cinsiyetine uygun şekilde giyinmesi emredilmiştir.” 

Kral, Fransa’nın en büyük casusuna giydiği üniformanın hakkını vermesini, aksi hâlde bunun bir bedeli olacağını iletiyordu.  

Fakat olaylar daha da büyüyecekti. 

d’Éon’un iddiası daha büyük bir skandaldı. Krala verdiği bilgide kendisi hakkında yapılan kara propagandanın arkasında Fransa’nın İngiltere büyükelçisi bulunuyordu. Fransız büyükelçisi, kadın kılığına giren d’Éon’u uyuşturup cinsel saldırıda bulunmaya çalışmıştı. İş öyle ahlaksız bir boyuta vardı ki Fransa diplomatik yollarla Fransız casusunun Fransa’ya iade edilmesini talep etti.  

d’Éon’un iade edilmese bile kimliği açığa çıkmış olması nedeniyle kendisinin Fransa’ya döneceği umuluyordu. d’Éon olayı Fransızlar için bir onur meselesine dönüşmüştü lakin Fransız casus Londra’da öylesine güçlenmişti ki Fransa’nın iade talebi görmezden gelindi. 

d’Éon, tekrar Fransız sarayı ile iletişime geçerek şunları iletti: Elinde İngiltere’nin Fransa’yı işgal planı vardı ve bunu Fransızlara vermeye hazırdı ama bir şartı bulunuyordu. Bu şart, Fransızların tüm istihbarat şerefini yerle bir edecek bir istekti ama d’Éon’un sunduğu teklif öylesine cazipti ki kralın bunu reddetmesi mümkün değildi.  

d’Éon’un iddiası ve talebi şuydu: Aslında kendisi doğuştan bir kadındı. Lakin ailesi mirasın dağılmasını engellemek için onu nüfusa erkek olarak yazdırmıştı. Devlet onu kadın olarak tanıyacak ve maaş bağlayacaktı. 

İngiliz kamuoyu ve devleti, Fransız casusu ve hükûmeti arasındaki kavgayı büyük bir keyifle takip ediyordu. Fransızların en büyük casusunun ve kralının düştüğü utanç ve çıkmaz Londra’yı fazlasıyla memnun ederken d’Éon kimliğini gizlediği zamanlardan daha fazla saray ile münasebeti ve soylularla ilişkisi oluşmuştu.  

Nihayet Fransız Sarayı, casusunun taleplerini kabul etti. Elindeki tüm bilgi ve belgeleri teslim etmesi karşılığında kadın olarak tanınacaktı ama “Asla bir asker üniforması giymeyecek ve sadece kadın olarak dolaşacak” şartını sundu. d’Éon bu teklifi kabul etti ve ülkesine döndü. Tonnerre’ya sürgün olarak gönderildi.  

İngilizler, d’Éon’un sürgün edilmesi sonrası bizzat meşhur hukukçu William Murray tarafından İngiliz sınırları içerisinde özgür bir kadın olarak tanındığını kamuoyuna ilan etti. 1785’te Fransız hükûmeti, tartışmalı casusunun Londra’ya dönmesine izin verdi. 

21 Mayıs 1810’da, 81 yaşında Londra’da yoksulluk içinde hayatını kaybetti. Hayatının sonuna kadar kadın olduğunu iddia eden d’Éon’un ölümü sonrası yapılan otopside erkek olduğu resmî kayıtlara geçti.