Enerji Savaşlarında Cezayir Kartı: Avrupa Kapıda, Fiyatlar Zirvede!

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin haftalar önce Cezayir’deki Huari Bumedyen Havalimanı’na inişi, Akdeniz komşuları arasındaki alışıldık diplomatik ziyaretlerden biri değildi.  

Roma, İran’ın Katar’daki Ras Laffan gaz kompleksine yönelik saldırısının tetiklediği enerji krizinden acil bir çıkış yolu arıyordu.  

Avrupa’ya göre Cezayir ise coğrafi yakınlığı ve düşük lojistik maliyetiyle en uygun seçenekti.  

Ancak, olağanüstü karlar elde etmeyi hedefleyen bir Cezayir ekonomisi için altın bir fırsat gibi görünen şey, enerji hesaplamalarının hassas jeopolitik değerlendirmelerle iç içe geçtiği daha karmaşık bir denklemi ortaya koyuyor. 

Avrupa yeniden Cezayir’in kapısında 

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve ardından İran’ın Katar’daki gaz tesislerini hedef alan karşı hamlesiyle fiilen Hürmüz Boğazı’nın kapanması, küresel enerji piyasasında sarsıntıya yol açtı.  

Avrupa gaz fiyatları (TTF endeksi) savaşın başlamasından bu yana yüzde 60 ila 100 arasında artarken, Brent petrolün varil fiyatı 100 dolar eşiğini aşarak 116 dolara kadar yükseldi.  

Buna karşılık Avrupa’nın gaz stokları 2026 başında 30 ila 46 milyar metreküp seviyesine gerileyerek önceki yılların oldukça altına düştü. 

Bu tablo, Güney Avrupa başkentlerini yeniden güneye yöneltti.  

Bloomberg’in aktardığına göre İtalyan enerji şirketi Eni, mevcut sözleşmeleri yeniden müzakere etmek ve ek gaz tedariki sağlamak için Sonatrach ile görüşmeler yürütüyor. 

Ancak Cezayir, İtalyanlardan fiyatların daha yüksek olduğu spot piyasaya başvurmalarını istedi. 

Bu ayrıntı dikkat çekici: Cezayir sadece daha fazla satış yapmak değil, yeni piyasa fiyatlarından satış yapmak istiyor. 

Foreign Policy dergisine göre ise Cezayir, fiyatları yüzde 15 ila 20 oranında artırmak için yeniden müzakere arayışında.  

Halihazırda İtalya’nın yıllık gaz tüketiminin yaklaşık yüzde 30’unu karşılayan Cezayir, aynı zamanda İspanya’nın ithalatında da önemli paya sahip. 

---

Avrupa’nın ilgisi yalnızca Roma ile sınırlı değil. İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares de aynı amaçla Cezayir’de Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun ile görüştü. 

Rakamlar Cezayir’e yönelik beklentinin sınırlarını ortaya koyuyor 

Yaygın bir yanılgı, Cezayir gazının Körfez ülkelerindeki arz kesintilerine karşı kolayca bulunabilen bir alternatif olduğudur. Ancak rakamlar daha temkinli bir tablo ortaya koyuyor. 

Enerji uzmanı Haşim Akl, Euronews’e yaptığı açıklamada Cezayir’in 2025 yılında Avrupa Birliği’ne (AB) 39 ila 40 milyar metreküp gaz sağladığını, bunun toplam ithalatın yaklaşık yüzde 13-14’üne karşılık geldiğini belirtti. 

Bu gazın büyük bölümü İtalya’ya uzanan TransMed ve İspanya’ya giden Medgaz boru hatları üzerinden iletilirken, sıvılaştırılmış gaz sevkiyatları da önemli bir pay oluşturuyor. 

Karşılaştırmak gerekirse Katar’ın saldırı öncesinde Avrupa’ya ihracatı 12 milyar metreküpü aşmıyordu. 

Buna karşın Katar kaynaklı açığın tamamen kapatılması mümkün görünmüyor.  

Enerji uzmanı Haşim Akl’a göre Cezayir’in 2026 boyunca sağlayabileceği ek gaz arzı 4 ila 8 milyar metreküp ile sınırlı kalacak. Bu miktar, Katar üretimindeki aksama nedeniyle oluşması beklenen açığın altında.  

Üstelik Avrupa ile Asya arasında yaşanan şiddetli LNG sevkiyatını temin etme rekabetinin kızışması da tabloyu daha karmaşık hale getiriyor.  

Euronews’e göre Cezayir’den boru hattı akışları Ocak 2026’da yüzde 22 artarken, bu yükseliş Mart ayına kadar sürdü. Cezayir aynı zamanda yıllık yaklaşık 25 milyon ton olan LNG üretim kapasitesini artırmayı hedefliyor. 

Ancak Cezayir’in gaz ihracatını büyütme kapasitesi konjonktürel değil, yapısal sınırlamalarla karşı karşıya.  

İngiltere merkezli Chatham House, durumu net bir şekilde özetliyor: Cezayir, bölgedeki enerji ihracatçıları arasında İran savaşından en çok fayda sağlayacak ülke konumunda. 

Fakat, üretimi artırma kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle fiyat artışlarından elde edeceği ek gelir de kısıtlı. Ülke zaten savaş öncesinde ihracat kapasitesinin büyük bölümünü kullanıyordu.  

Buna ek olarak iç talebin her yıl yüzde 3-4 oranında artması ve Hassi Bahmou sahası gibi yeni sahalar devreye girse de, eski sahalardaki üretimin düşüş eğiliminde olması denklemi daha da zorlaştırıyor. 

Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü de benzer bir değerlendirme yapıyor. Buna göre devlet şirketi Sonatrach’ın, Avrupa’ya daha fazla gaz yönlendirebilmesi için altyapı, rafinaj ve üretim kapasitesine ciddi yatırımlar yapması gerekiyor. Ancak bu tür yatırımlar kısa vadeli idari kararlarla değil, yıllara yayılan uzun soluklu süreçlerle hayata geçirilebiliyor. 

İran İkilemi: Etkileyici Sessizlik 

Siyasi düzlemde ise Cezayir alışık olmadığı bir denge arayışı içinde. Tahran ile ilişkiler yüzeysel değil.  

Foreign Policy’ye göre Cezayir ile İran arasında onlarca yıla dayanan bağlar bulunuyor. Bu ilişkiler “direniş” ideolojisi, İsrail’e karşı ortak tutum ve Batı Afrika’da nüfuz alanını genişletme hedefi üzerine inşa edildi.  

Bu nedenle Cezayir, Haziran 2025’teki saldırılar sırasında İsrail’i yüksek sesle eleştirdi. Buna karşılık Cezayir’in, Körfez ülkelerini hedef alan savaşın ikinci dalgasına verdiği yanıt, doğrudan bir ittifaktan ziyade diplomatik bir tereddüt gibi görünüyordu. 

Washington Enstitüsü bu çelişkiye dikkat çekiyor: Cezayir, Haziran 2025 savaşında İran’a saldıran İsrail’i eleştirmiş olmasına karşılık, İran’ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarını doğrudan kınamaktan kaçındı. 

Bu tutum, İran’ın hava saldırılarının ana hedefi olan ve Cezayir içindeki "düşman unsurları" desteklemekle suçlanan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile Cezayir arasındaki devam eden anlaşmazlık göz önüne alındığında önemlidir. 

Washington Enstitüsü’ne göre, Cumhurbaşkanı Tebbun savaş sırasında birçok Arap lideriyle bir dizi görüşme yaptı, özellikle de Abu Dabi’yi görmezden geldi. 

Cezayir ile BAE arasındaki ilişki, İran savaşı öncesinde, Abu Dabi’nin Cezayir’in nüfuz alanının kalbinde yer alan Sudan ve Libya’daki milisleri destekleme politikaları nedeniyle önemli ölçüde zarar görmüştü. 

Cezayir’de yayımlanan Le Matin d’Algerie gazetesinin başyazısında da bu temkinli yaklaşım daha geniş bir çerçevede değerlendiriliyor.  

Buna göre Cezayir’in İran krizindeki ihtiyatlı tutumu, çok katmanlı bir çatışmada açık taraf olmaktan kaçınma isteğini yansıtıyor.  

Bu yaklaşım, “seçici tarafsızlık” olarak tanımlanabilecek bir stratejiye işaret ediyor: Tahran’la bağları koparmadan mesafe koymak, Avrupa’nın artan enerji talebine yanıt vermek ancak İran karşıtı net bir cepheye dahil olmamak. 

Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (EUISS) de, Cezayir’in pozisyonundaki değişime dikkat çekti. 

Buna göre Cezayir, savaşın genişleyip Körfez başkentlerini de etkilemesiyle birlikte endişelerini dengeli bir şekilde ifade etmekten daha temkinli bir tutuma geçti. 

Rekabetin arka planında Fas faktörü 

Cezayir ile Avrupa arasındaki yakınlaşmayı, Fas ile süregelen sessiz rekabetten bağımsız okumak mümkün değil.  

Foreign Policy’ye göre Cezayir’in daha yüksek ihracat fiyatları elde etmesi ya da üretim kapasitesini artırması, özellikle Sahel ve Batı Afrika’daki nüfuz mücadelesi bağlamında Fas karşısında önemli bir ekonomik avantaj sağlayabilir.  

Net petrol ve doğalgaz ithalatçısı olan Fas yüksek enerji faturasıyla karşı karşıya kalırken, dünyanın en büyük fosfat ve gübre ihracatçılarından biri olması fiyat artışlarının etkisini kısmen dengeliyor. 

---

Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun’un telefon diplomasisinde BAE’nin yer almaması da bu çerçevede anlam kazanıyor.  

Zira Abu Dabi, Rabat’ın stratejik ortaklarından biri ve Batı Sahra meselesi ile bölgesel dengeler konusunda Cezayir açısından sürekli bir endişe kaynağı olarak görülüyor. 

Büyük kazanca rağmen maliyetli bir denklem 

İronik bir şekilde, Cezayir ekonomisi için bir nimet gibi görünen savaş, dolaylı maliyetler de getirebilir.  

EUISS Enstitüsü, daha yüksek fiyatların Cezayir, Nijerya ve Angola gibi ihracatçılara kısa vadede kazanç sağlasa da enflasyon, para birimlerinde değer kaybı, ticaret maliyetleri ve borç yükünün artması gibi faktörlerin bu kazançları eritebileceği uyarısında bulundu. 

Kızıldeniz ve Basra Körfezi’ndeki sevkiyat aksaklıkları, sigorta primlerindeki artış ve gemilerin Ümit Burnu üzerinden yönlendirilmesi, Cezayir’in tüketim ve gıda ithalat faturasını artıran faktörler arasında yer alıyor. 

Daha uzun vadede ise Avrupa cephesinde kritik bir soru öne çıkıyor: Bu kriz, Avrupa Birliği’ni yeni tedarikçilere yönelmek yerine petrolden yenilenebilir enerjilere geçişini hızlandırmaya mı itecek? 

Fransız IDDRI Enstitüsü, Avrupa’nın Rus gazına bağımlılığını 2021’de yüzde 40’ın üzerinden 2025’te yüzde 13’e düşürdüğünü, 2027 sonuna kadar ise tamamen sonlandırmayı hedeflediğini hatırlattı.  

Brüksel, elektrifikasyonu hızlandırmayı ve yenilenebilir enerji kaynaklarını genişletmeyi başarırsa, Cezayir'in mevcut "fırsat anı", devam eden müzakerelerin gösterdiğinden daha kısa sürebilir. 

Sonuç: Dar bir zaman aralığında fırsat 

İran savaşı, Cezayir için “şüpheli bir fırsat” sunuyor.  

Bir yandan Avrupa ülkeleri, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana görülmemiş bir yoğunlukla Cezayir’in kapısını çalıyor.  

Öte yandan, bu aynı zamanda şüpheli bir fırsat. Çünkü Sonatrach’ın mevcut üretim kapasitesi, uzun vadeli yatırımlar olmadan ciddi bir sıçramaya izin vermiyor.  

Ayrıca İran karşısındaki diplomatik tarafsızlık, Cezayir’i Körfez ülkeleri ve bazı Batı başkentleri nezdinde rahatsız edici bir konuma sokuyor. 

Şu anda en büyük kazanan, önümüzdeki aylarda en çok satış yapan değil, yüksek fiyatlar penceresi kapanmadan önce anlık karları enerji ve altyapı sektörlerinde yapısal yatırımlara dönüştürebilen ülke olacaktır. 

Washington Enstitüsü’nün değerlendirmesinde ABD yönetimine verilen mesaj da dikkat çekici: Tahran’a karşı açık pozisyon almayan ülkelere yaptırım baskısı uygulamaktan kaçınılmalı.  

Bu mesajın Cezayir açısından karşılığı net: Sessizlik bir taraf seçimi değil, ancak bedelsiz de değil.  

Bu, istikrarsız bir bölgede yaşamanın ve her geçen gün daralan gri bir alanda kalmaya çalışmanın (ki bu başarılı olup olmayacağı belirsiz) bedelidir.