ABD-İsrail-İran Savaşında Türkiye’nin Hamleleri

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik geniş çaplı saldırıları İran’ın misillemeleriyle tırmanarak üçüncü gününe ulaştı. 

Hava saldırılarıyla birlikte İran’da komuta kademesine ağır darbe vurulduğu iddia edilirken, İran da bölgedeki ABD üsleri ve İsrail hedeflerine misilleme saldırıları düzenledi. 

Öte yandan bölgede uzun süreli bir çatışma riskini gündeme gelirken finansal piyasalarda da sert satış baskısı yarattı.

Peki, bu savaşta Türkiye tarafında ne oluyor?

Erdoğan'dan liderlere kritik telefon

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kriz başladığı günden itibaren yoğun bir diplomasi trafiği yürütüyor. İletişim Başkanlığı’nın duyurduğuna göre, Erdoğan ABD Başkanı Donald Trump ile görüşerek İran ve Körfez ülkelerindeki son durumu en üst düzeyde ele aldı.

Sonrasında Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman başta olmak üzere Körfez liderleriyle telefon görüşmeleri yaptı.

---

Erdoğan, Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar nedeniyle mevkidaşına "geçmiş olsun" dileklerini iletti ve kritik bir uyarıda bulundu:

"Gerekli müdahalede bulunulmaması halinde, çatışma sürecinin bölgesel ve küresel güvenlik açısından çok ciddi neticeleri olacaktır."

Öte yandan Erdoğan, Türkiye ve Suudi Arabistan'ın anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesi için ciddi emek sarf ettiğini vurgulayarak, "Diplomasiye şans verilmesi en akılcı yoldur" şeklinde konuştu.

AB Komisyonu Başkanı von der Leyen ile yaptığı görüşmede ise tüm tarafları diplomasiye davet ederek barış sürecine her türlü desteği sağlamaya hazır olduğunu belirtti.

“Türkiye olarak çabalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz"

Ayrıca Erdoğan, ABD-İsrail saldırılarında yaşamını yitiren İran lideri Ayetullah Ali Hamaney için taziye mesajı yayımladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, şu ifadeleri kullandı:

"Sayın Hamaney'e Cenabıallah'tan rahmet, kardeş İran halkına başsağlığı diliyor, ülkem ve milletim adına taziyelerimi iletiyorum. İran halkıyla birlikte bölgedeki tüm dostlarımızın, kardeşlerimizin hak ettiği huzura ve istikrara yeniden kavuşması, bölgemizde cereyan eden çatışma ortamının son bulması ve diplomasiye dönüş için Türkiye olarak çabalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz."

“Tarafları saldırılara bir an önce son vermeye davet ediyoruz”

Dışişleri Bakanlığı da ilk günden itibaren tarafları derhal saldırılara son vermeye çağırdı. 

Bakanlıktan yapılan resmi açıklamada, "İsrail ve ABD’nin İran’a saldırmasıyla başlayan ve İran’ın üçüncü ülkeleri hedef almasıyla devam eden gelişmeler, bölgemizin geleceğini ve küresel istikrarı riske atacak niteliktedir. Uluslararası hukuka aykırı ve masum sivillerin hayatını tehdit eden her türlü eylemden derin kaygı duyuyor, şiddetin tırmanmasına neden olabilecek kışkırtmaları kınıyoruz. Tarafları saldırılara bir an önce son vermeye davet ediyoruz. Bölgemizdeki meselelerin barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz. Türkiye, arabuluculuk konusunda gerekli desteği vermeye hazırdır. İlgili ülkelerde yaşayan vatandaşlarımızın güvenlikleri önceliğimiz olup bu hususta gerekli tüm tedbirler alınmaktadır" dendi.

SPK ve Merkez Bankası’ndan peş peşe müdahale

Savaş haberleri finans piyasalarını da vurdu. Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi haftanın ilk işlem gününe sert düşüşle girerken, ekonomi yönetimi ve düzenleyiciler peş peşe önlem açıkladı.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), jeopolitik gerginliğin etkisini sınırlamak amacıyla açığa satış işlemlerini yasakladı. 

SPK açıklamasında, piyasaların güvenilir ve istikrarlı bir ortamda işlemesinin sağlanmasının hedeflendiği belirtildi. BIST 100 endeksi açılışta yüzde 5’i aşan değer kaybı yaşayınca birçok hisse için devre kesiciler devreye girdi.

---

Merkez Bankası da piyasaları yatıştırmaya yönelik adımlar attı. Merkez Bankası, döviz kurlarındaki oynaklığı sınırlamak amacıyla vadeli döviz satım ihalelerine başladı ve bir hafta vadeli repo ihalelerine geçici süreyle ara verileceğini duyurdu.

Bloomberg HT’nin aktardığına göre Merkez Bankası, VİOP’ta döviz kontratlarında satım emirleriyle piyasadaki döviz talebini dengelemeye çalıştı.

Reuters’a bankacılara dayandırdığı habere göre ise TCMB ayrıca likiditeyi çekmek için 20 milyar TL tutarında bir aylık likidite bonosu ihalesi açtı.

Türkiye sınır kapılarını kapattı mı?

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İran sınırındaki gümrük kapılarında ticari yük geçişlerinin kontrollü olarak devam ettiğini, ancak günübirlik yolcu geçişlerinin karşılıklı olarak durdurulduğunu açıkladı.

Bölgedeki gelişmeler doğrultusunda gümrüklerde personel ve altyapı takviyesi yapıldığı ve ticaret akışının kesintisiz sürdürülmesi için tüm birimlerin teyakkuzda olduğu bildirildi.

---

Savaş Türkiye’ye sıçrar mı?

Türkiye bölgedeki çatışmaların doğrudan hedefi değil. Uzmanlara göre, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları şu an için Türkiye’ye sıçrama riski taşımıyor.

Konuya ilişkin Fokus+’a özel değerlendirmede bulunan Doç. Dr. Veysel Kurt, Türkiye’deki Amerikan üslerinin bu saldırı kapsamında kullanılmadığını vurgulayarak şunları söyledi:

“Şimdilik Türkiye'ye sıçraması için herhangi bir neden yok. Çünkü Türkiye bir kere savaşa dahil değil, ikincisi ise Türkiye'de bulunan Amerikan üsleri şu anda bu saldırı kapsamında Amerika Birleşik Devletleri tarafından kullanılmıyor. Körfez ülkelerindeki üsler doğrudan İran’a karşı oluşturulmuşken, Türkiye’deki üsler daha çok NATO ile ortak çalışma, askeri eğitim ve tatbikatlar için kullanılıyor. Kısacası Türkiye'deki Amerikan üslerinin İran’a karşı kullanılması söz konusu değil.”

Kurt, Türkiye ile İran arasındaki diplomasi koordinasyonun sürdüğüne de dikkat çekti.