Türkiye’nin İnovasyon Sahnesi

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ev sahipliğinde 12'ncisi düzenlenecek olan Türkiye İnovasyon Haftası 2025 (TIW2025), 9-11 Ekim tarihlerinde "Tomorrow:Now (Yarın:Şimdi)" temasıyla İstanbul Haliç Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilecek. Peki, tüm bu gelişmelerin merkezinde yer alan inovasyon nedir? 

İnovasyon, yeni fikirleri uygulamaya geçirerek ürün, hizmet, süreç veya iş modellerinde yaratılan yeniliklerdir. Örneğin, bir işletmenin ürünlerinde veya işleyişinde yaptığı iyileştirmeler inovasyon sayılır. 

Rekabetçi bir ekonomide sürdürülebilir büyüme için inovasyon kritik öneme sahiptir. Küresel ölçekte yapay zeka, dijital dönüşüm ve sürdürülebilir teknolojiler inovasyonun odak konuları haline gelmiştir. 

Küresel inovasyon 

Dünya genelinde ülkeler inovasyon performansını izleyen endekslerle takip ediliyor.  

---

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün (WIPO) 2024 verilerine göre Türkiye, 133 ülke arasında 37. sırada yer alıyor. Türkiye, benzer gelir grubundaki ülkeler arasında 3., Kuzey Afrika-Batı Asya bölgesinde ise 4. sırada bulunuyor (WIPO 2024).  

Öte yandan, devlet liderleri de inovasyonu stratejik bir hedef olarak vurguluyor. 

Türkiye’de inovasyon 

Türkiye’de inovasyona yönelik bir ivme 2020 sonrası hızlandı. Hükümetin “Milli Teknoloji Hamlesi” vizyonu çerçevesinde yapay zeka, yarı iletken (çip), otonom araçlar, biyoteknoloji ve yenilenebilir enerji alanlarında büyük atılımlar gerçekleştirildi. 

Resmi verilere göre, Türkiye son 22 yılda Ar-Ge harcamalarını 13 katına çıkararak 2023’te 377,5 milyar TL’ye ulaştırdı ve bu tutar Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’nın yaklaşık %1,42’sine tekabül ediyor. 

2024 sonu itibarıyla Ar-Ge merkezleri 57 şehre yayılarak 1.330’a, tasarım merkezleri ise 331’e yükseldi. 

Bu dönemde start-up yatırım işlemleri de arttı: 2024’te girişimlere toplam 2,6 milyar dolarlık (331 işlem) yatırım yapıldı ve 2025 ilk çeyrekte ise 70,2 milyon dolara ulaştı.  

TÜBA ve TurkPatents verilerine göre Türkiye, GII (Küresel İnovasyon Endeksi) 2024’te 133 ülke arasında 37. sıraya yükseldi; üst-orta gelir grubu ülkeler içinde 3., Batı Asya bölgesinde 4. sırada yer alıyor. 

---

Cumhurbaşkanı Erdoğan da küresel yenilik endeksinde son 11 yılda 31 basamak yükseldiğimizi belirterek, inovasyonu “zaruri bir dönüşüm” olarak nitelendirdi.  

Öte yandan, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) inovasyonu “seçenek değil, mecburiyet” olarak görüyor. TİM Başkanı Mustafa Gültepe, “İnovasyon bizim için bir seçenek değil, mecburiyettir” ifadesiyle teknoloji ve ihracatı ileri taşımada inovasyonun zorunluluk olduğunu vurguladı. 

Öte yandan hükümetin 12. Kalkınma Planı’nda “İnovasyonda ilk 10 ülke” hedefi gibi stratejik planlar, sürdürülebilir yenilik kapasitesini artırmayı amaçlıyor. 

Kamu destek programları ve politikalar 

Devlet kurumları inovasyonu çeşitli destek programlarıyla teşvik ediyor. TÜBİTAK Ar-Ge projelerine ayrılan bütçesini 2023’te ciddi oranda artırdı; toplam Ar-Ge destek bütçesi 2 milyar TL’ye çıkarken, TL cinsinden %58 artışla 2,0 milyar TL’ye ulaştı. 

TÜBİTAK destek başvuruları da artıyor (2022’de 2.247 proje başvuru yaparken 2023’te +%29.6 artışla 2.913’e yükseldi). 

KOSGEB ise Ar-Ge/İnovasyon ve İleri Girişimci programlarıyla KOBİ’leri destekliyor. 2023’te KOSGEB’in Ar-Ge destek bütçesi 136 milyondan 231 milyon TL’ye (+%69) çıkarıldı ve toplamda binlerce girişime hibe sağlandı.  

Ayrıca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yürüttüğü “Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi” programlarıyla (TEKNOSA) orta-yüksek teknolojili ürünlerin üretimi destekleniyor; ilk çağrılarla yapay zeka, biyoteknoloji, nanoteknoloji gibi yükselen sektör projeleri hibe ve krediyle teşvik ediliyor. 

Yerli üretim ve milli teknoloji projeleri 

Türkiye’nin “Milli Teknoloji Hamlesi” kapsamında geliştirdiği yerli projeler ön plana çıkıyor. Öne çıkan örnekler ise şunlar... 

Elektrikli otomobil alanında Türkiye’nin ilk yerli markası olan TOGG, 2022’de üretim sürecine başladı ve 2023 itibarıyla T10X SUV modelinin teslimatlarına geçti. 

---

Savunma sanayinde ise Bayraktar TB2 ve Akıncı insansız hava araçları, BAYKAR tarafından geliştirilen ve dünya çapında ihracat başarısı yakalayan önemli projeler arasında yer alıyor. Şirket, yalnızca 2024 yılında 1,8 milyar dolarlık ihracat hacmine ulaşarak küresel İHA pazarında lider konuma yükseldi. 

Sağlık ve biyoteknoloji alanında Türkiye, yerli TURKOVAC aşısıyla COVID-19 döneminde önemli bir adım attı. TÜİK verilerine göre, 2023 itibarıyla biyoteknoloji firmalarının sayısı 687’ye ulaşırken, bu alandaki Ar-Ge harcamaları 2,5 milyar TL’ye çıktı. 

Uzay ve savunma sanayii projelerinde de Türkiye Uzay Ajansı’nın yürüttüğü milli uydu ve İHA stratejileri kapsamında ASELSAN, Roketsan ve TAI gibi firmalar, radar sistemlerinden uydulara kadar pek çok kritik teknolojiyi yerli imkanlarla geliştiriyor. 2024 yılında savunma ihracatı 7,15 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaştı. 

Tarım ve çevre teknolojilerinde ise Organik tarım, akıllı sulama, hibrit tohum gibi projeler artıyor. Tarımda dikey tarım, biyolojik zirai mücadele, hassas tarım teknolojileri (IOT ile sulama vb.) teşvik ediliyor. 

Türkiye İnovasyon Haftası 2025 (TIW2025) 

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ev sahipliğinde 12. kez düzenlenecek Türkiye İnovasyon Haftası 2025, 9-10-11 Ekim tarihlerinde İstanbul Haliç Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilecek.  

Bu yılın ana teması ise “Tomorrow:Now (Yarın:Şimdi)” olarak belirlendi.  

Organizasyonun tanıtımında, yapay zekanın üretimden eğitime, savunma sanayinden hukuka hayatın her alanını derinden dönüştürdüğü vurgulanırken, etkinliğin bu çok katmanlı dönüşüm sürecine odaklanacağı açıklandı. 

İnovasyon ve teknoloji dünyasının önde gelen isimleri, girişimciler, öğrenciler ve kamu temsilcileri ortak bir vizyonda buluşmak için Haliç’te bir araya gelecek.  

---

Etkinlikte dikkat çeken panel başlıkları şöyle belirlendi:   

• Yapay Zeka ile Yeni Küresel Rekabet: İş Dünyasının Evrimi, 

• Yapay Zekâda Devlet Vizyonları ve Başarı Modelleri, 

• Türkiye’nin Yapay Zeka Atılımı ve Stratejik Eşikleri, 

• Yaratıcı Endüstrilerde Yapay Zeka ile Tasarımın Evrimi, 

• İnovasyon Tasarımı: Yapay Zeka ile Dönüşen İnsan, Kurum ve Gelecek, 

• Yarın İçin Yetkinlik: Yapay Zeka ile Dönüşen Kariyer Haritaları, 

• Yapay Zeka Çağını Kucaklayan Yeni Bir Eğitim Mimarisini Tasarlamak 

• Yatırımcı Gözünden: Milyar Dolarlık AI Girişimi Nasıl Kurulur?   

Ayrıca etkinlikte yer alacak konuşmacılar arasında; Işıl Boy Ergül, Serdar Kuzuloğlu, Pınar Özkent, Tansu Yeğen, İnci Abay Cansabuncu, Sinan Canan, Beyhan Budak, Barış Karakullukçu, Ozan Sihay, Ahmet Can, Damla Ömür Tantekin, Can Kayacılar, Hande Ocak Başev, Hüseyin Güler, Şebnem Özdemir, Michael Lewrick ve Şule Yücebıyık gibi isimler yer alıyor.