Arabistanlı Lawrence’tan Kim Philby’ye: Batı İstihbaratının Çöküşü

Bundan iki bin yıl önce de dünyaya yön vermek isteyen bir hükümdarın mutlaka Orta Doğu’ya hükmetmesi gerekirdi. İki bin yıl sonra yani günümüzde de dünya siyasetine yön vermek isteyen bir devlet başkanının ülkesinin mutlaka Orta Doğu’da hakim konumda olması gerekiyor. 

Orta Doğu’nun sınırları ideolojik saiklerle farklı farklı belirtilse de Arabistan çöllerinden Suriye ovalarına, Filistin’den Nil Nehrine hatta çoğu zaman kabul etmesek de Anadolu bozkırına kadar uzanır. Nüfusunun büyük bir kısmı Müslüman olan bu coğrafya, aradan binlerce yıl geçmesine rağmen dünya siyasetinin bugün hala belirleyici noktasıdır. Bugün dünyanın bir ucundan Çin, ABD, Rusya veya coğrafyanın artık demirbaşlarından olan İngiltere gibi birçok ülke dünya siyasetindeki etkin konumunu sürdürebilmek için Orta Doğu’ya sıkı sıkıya tutunmuştur.  

Görünen o ki medeniyetler var oldukça bu coğrafya önemini korumaya devam edecek. Orta Doğu yalnızca bilinen bütün semavi dinlerin, efsanelerin veya masalların değil; ekonominin, siyasetin, enerjinin ve sayısız birçok vasıfla dünya siyasetinin en büyülü coğrafyasıdır. 

Coğrafyamız bu önemini koruduğu müddetçe ki görünen İsrafil Sur'a üfleyeceği son ana kadar bu vasfını sürdürecek, istihbarat savaşlarının merkezinde yer alacak. 

Yakın zamanda biz Türklerin en büyük travması ise Arabistanlı Lawrence olarak bilinen İngiliz casusudur.  

Lawrence’ın önemi nedir? 

Lawrence’ın Birinci Dünya Savaşı’ndaki önemi bugün hala tarihçiler arasında tartışma konusudur. Bir kesim Lawrence’ın oynadığı rolün fazla abartıldığı görüşüne sahiptir. Buna delil olarak iki olay örnek verilir çoğunlukla.  

İlki ordu namusu içinde en ahlaksız vazifelerden biri olarak görülen bir emrin tevdi edilmesi için Lawrence’ın tercih edilmesidir.  

Bu emre göre Lawrence, Medine savunmasını yapan Fahrettin (Kut) Paşa’ya gelerek yüklü miktarda rüşvet teklif eder. Fahrettin Paşa’nın bu teklifi reddetmesi için ciddi bir sebep yok gibidir; savunduğu şehrin savaş strateji açısından da ciddi bir ehemmiyeti kalmamıştır. Öte taraftan şehrin kutsallığı ve İslam Peygamberi Hazreti Muhammed’in kabrinin bulunduğu bir bölgeyi savunmadan düşmana hem de rüşvet karşılığı terk etmenin doğru olmayacağına karar veren Fahrettin Paşa, Lawrence’ın teklifini reddeder. Bundan sonra 147 günlük kutlu bir direniş başlayacaktır.  

Lawrence’ın tarihi öneminin gereğinden fazla abartıldığını savunan görüşe göre verilen bir diğer örnek; savaş sonrası Araplara Lawrence aracılığıyla verilen hiçbir vaadin gerçekleşmemesidir. Lawrence kendisiyle beraber isyana kalkışan aşiretlere bir millet ve devlet vaadinde bulunurken Birleşik Krallık, Arapları millet bilincine sahip olmayan aşiretler olarak görüyordu. Bu yüzden kontrol altında tutulması zor tek ve bütün bir Arap Devleti yerine Şerif Hüseyin ve oğullarına çeşitli emirlikler vererek kontrolü altında tutmayı tercih edecektir. Lawrence’ın bütün protestolarına rağmen bu kararın uygulamaya konulmuş olması Krallığın onu çok ciddiye almadığı şeklinde yorumlanabilir. 

Konuyu dağıtmadan asıl meselemiz Lawrence’ın tedrisatından geçen ve onun sağ kolu Harry St. John Philby ile alakalı. Daha doğrusu St. John’un oğlu Kim Philby ile alakalı. Meseleye geçmeden evvel St. John hakkında şunu belirtelim ki, 1915 ve 1918 yılları arasında dökülen her Mehmetçik kanında en az Allenby, Curchill, Harrington, Bell ve Lawrence kadar rolü olan kilit bir isimdi. 

St. John oğluna “Kim” adını koyması da tarihin cilvesidir; çünkü bu isim o dönemdeki en önemli casusluk kitaplarının yazarı Rudyard Kipling’in en önemli romanlarından birisi kabul edilen “Kim” eserinden ilham almıştı. Biz Rudyard Kipling’i bugün daha çok “Tarzan” karakteriyle hatırlıyor ve tanıyoruz. 

İngiliz istihbaratının mirası içerisinde doğan “Kim Philby” ise İngiltere ve ABD istihbaratından yüzlerce ajanın ölümüne neden olacak bir casusa dönüşecekti. Tek farkla koskoca Harry St. John Philby’in oğlu Londra’ya değil, Moskova’ya çalışacaktı. İlahi adalet bu olsa gerek elleri Müslüman kanı ile boyanmış bir ailenin ve Lawrence’ın dahi manevi babalık yaptığı bir isim Londra ve Washington’un kabusu olacaktı. 

Kim Philby’in eylemleri 

Tam adı Harold Adrian Russell "Kim" Philby isimli casus Hindistan kolonisinde 1912 senesinde dünyaya geldi. 

Babası meşhur casus Harry St. John Philby, neredeyse tüm Arap coğrafyasındaki savaşlarda Türklere karşı önemli roller üstlendi. Her ne kadar John Philby, Lawrence ile yakın çalışmışsa o da diğer casuslar gibi Gertrude Bell’e gönülden bağlıydı.  

John Philby’in hayatına dair diğer sarsıcı bilgi İslam’ı seçip Müslüman olmasıdır. Din değiştirmiş olmasına rağmen İngiliz istihbaratının adanmış bir elemanı olarak çalışmaya devam etti. Baba John Philby’in diğer özellikleri arasında Adolf Hitler hayranlığı gibi inanılmaz ayrıntılar da bulunuyordu. 

Böylesi bir adamın oğlunu Komünist Moskova’nın nasıl devşirdiği akla gelen ilk soru işareti. Kim Philby komünizm ideolojisi ile ilk defa Cambridge Üniversitesinde öğrenci olduğu yıllarda tanışır. 

Kim, Franco yanlısı gazete yazılarıyla sağcı, hatta faşist bir gazeteci olarak öne çıkmasına rağmen esasen daha öğrencilik yıllarından itibaren Rus istihbaratı ile tanışmış ve çalışmaya başlamıştı. Franco’dan şeref madalyası alan Kim, Avrupa’da sağ yanlısı medyanın en sivri kalemi olarak öne çıkıyor ve Hitler’in dahi övgülerine mazhar oluyordu. İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde esasen gizli bir Rus ajanı olan ama İngiltere’ye ve ABD’ye çalışıyormuş gibi görünen Kim, babasının izinden Orta Doğu’ya, Beyrut’a, gidecekti.  

Beyrut o dönemde Soğuk Savaş’ın en sıcak hatlarından birisiydi. Kim burada M16 ve CIA’ye verdiği hatalı istihbaratlarla sayısız Batılı ajanın deşifre edilerek Rus istihbaratınca imha edilmesine neden oldu. Buna rağmen Kim’den şüphe etmeyen İngilizler ona en şerefli nişanlardan birisi olan “İngiliz Kraliyet Nişanı”nı dahi layık görecekti. 

Kim; İngilizlere ve ABD’lilere öyle darbeler indirmişti ki Batı istihbaratı köstebeğin kim olabileceğini araştırmaya başladı. Üstelik bu köstebeğin bulunması görevi de casus Kim Philby’a verilmişti. O, bu görevi alır almaz, hiç tereddüt etmeden yasadışı yollarla Moskova’ya kaçtı. 

Moskova’da büyük bir kahraman gibi karşılanan Casus Kim Philby’a Rus vatandaşlığı verildi ve KGB’ye çalışmaya devam etti. 1988 yılına kadar Rusya’da müreffeh bir hayat yaşadı. 

Batı Blokunun en üst düzey casusu meğer yıllardır en büyük köstebeğin ta kendisi olduğu ortaya çıkınca başta ABD olmak üzere bütün Batı başkentlerinde cadı avı başladı. 

Velhasıl kelam, Osmanlı’nın en büyük belası Lawrence’in sağ kolu Harry St. John Philby’in oğlu Batı’nın en büyük casus düşmanına dönüşmüştü. Üstelik yüzlerce ABD ve İngiliz ajanı onun istihbaratıyla öldürülmüş ve Batı istihbaratı bu durumu Kim Philby Moskova’ya kaçana kadar fark etmemişti dahi. 

İlahi adalet böyle bir şey olsa gerek…