Trump'ın Kulağına Kim Fısıldıyor?

Amerikan siyasetini anlamaya çalışanların önemli bir kısmı hala yanlış yere bakıyor olabilir. Kameralar Oval Ofis'i, Senato oturumlarını ve Beyaz Saray’ı izlerken, asıl güç ilişkileri çoğu zaman kapıların arkasında şekilleniyor. Özellikle Donald Trump söz konusu olduğunda mesele yalnızca kimin hangi göreve atandığı değil; kimin başkanın güvenini kazandığı ve kimin kriz anında masada kalabildiğidir. 

Trump'ın siyasi kariyerine dışarıdan bakıldığında ilk göze çarpan özelliklerinden biri sürekli görevden almalar, istifalar ve kadro değişiklikleridir. Bu nedenle medya çoğunlukla "kovulanlar" üzerine odaklandı. Ancak Trump dönemini anlamak için asıl sorulması gereken soru farklıdır: Gönderilenlerden çok, kimlerin gelebildiği ve nasıl getirildikleridir. 

Sadakat üzerine kurulan yönetim 

Bu noktada klasik Amerikan devlet geleneği ile Trump'ın yönetim anlayışı arasındaki farkı görüyoruz. Amerikan bürokrasisi uzun yıllar boyunca liyakat, uzmanlık ve kurumsal devamlılık üzerine inşa edildi. İdeal modelde devlet memurları başkanlara değil kuruma sadıktır. Başkanlar değişir, ancak bürokratik hafıza kalır. Trump ise birçok konuşmasında ve uygulamasında bu yapının seçilmiş liderin önünde bir engel oluşturduğunu savundu. Onun gözünde Washington'daki yerleşik bürokrasi, halkın oyuyla gelen siyasal iradenin önüne geçen görünmez bir güç merkeziydi. 

Bu nedenle Trump'ın atama mantığını liyakat temelli görmek eksik bir anlayıştır. Onun çevresinde yükselen isimlere bakıldığında üç temel özellik dikkat çeker: kişisel güven, ideolojik uyum ve kriz anında bağlılık.  

Tam da bu nedenle bazı gözlemciler Trump yönetimini klasik bir hükümetten çok bir güven ağı olarak tanımlıyor. Bu ağın merkezinde yalnızca resmi danışmanlar değil; iş insanları, medya figürleri, eski kampanya çalışanları, bağışçılar ve aile üyeleri de yer alıyor. 

Trump’ın güven halkası 

Trump'ın çevresindeki isimlere yakından bakıldığında da dikkat çekici ortaklıklar görülüyor. Bu kişiler çoğu zaman yalnızca belirli alanlarda uzman oldukları için değil, Trump'ın uzun yıllardır tanıdığı veya siyasi mücadelesinde yanında yer aldığı için önem kazanıyor.  

Son dönemde sıkça tartışılan Tom Barrack örneği oldukça önemlidir. Barrack'ın önemi yalnızca diplomatik görevlerden değil, Trump ile 1980’li yıllara uzanan dostluğundan da geliyor. Trump’a olan bu yakınlığı, onu Beyaz Saray’a giden yolda hem stratejik hem de finansal bir destekçi haline getirdi. Medyada zaman zaman “Trump’a en yakın kişi” olarak tanımlandı. 

Donald Trump, Aralık 2024'te Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, “Tom, 30 yıl boyunca küresel bir özel sermaye şirketini başarıyla yönetti. Hem siyaset hem de iş dünyasındaki çok çeşitli kanaat önderleri nezdinde saygı duyulan, deneyimli ve makul bir isim olarak tanınmaktadır” ifadelerini kullandı. 

Eğer Trump'ın çevresindeki isimleri bir güç haritası olarak okuyorsak, Jared Kushner sıradan bir danışman değildir. Aslında Kushner, Trumpizm'in en ilginç paradokslarından birini temsil eder: Resmi olarak seçilmemiş, diplomasi eğitimi almamış ve kariyerini devlet bürokrasisinde geçirmemiş bir iş insanının, dünyanın en karmaşık jeopolitik dosyalarından bazılarında belirleyici bir aktöre dönüşmesi. 

Kushner'in yükselişini yalnızca Donald Trump'ın damadı olmasıyla açıklanamaz. Ancak Ivanka Trump ile yaptığı evlilik, onu Trump ailesinin en dar güven halkasının içine taşıyan temel dönüm noktalarından biri olmuştur. Böylece Kushner, Beyaz Saray'da görev yapan herhangi bir danışmandan farklı olarak hem aile üyesi hem de siyasi danışman kimliğini aynı anda taşımaya başlamıştır. Bu durum ona Amerikan siyasetinde çok az kişinin sahip olduğu bir erişim ve etki alanı sağlamıştır. 

Trump'ın ilk döneminde önemli roller oynayan Mike Pompeo, John Bolton ve James Mattis gibi isimler ise başka bir hikaye anlatır. Bunlar Trump'ın çevresine dahil edilmiş olsalar da aslında geleneksel Amerikan devlet aklını temsil ediyorlardı. Zamanla yaşanan ayrışmalar da tam burada ortaya çıktı.  

Yıllar geçtikçe Trump, Washington'ın geleneksel güvenlik ve dış politika elitlerine daha az güvenmeye başladı. Bu nedenle ikinci döneme giderken gördüğümüz kadrolar, ilk döneme kıyasla çok daha fazla kişisel sadakat ve siyasi uyum temelinde şekillenmeye başladı. 

Beyaz Saray’ın arka odası 

Bu tabloyu anlamak için Trump'ın zihinsel dünyasına da bakmak gerekiyor. Geleneksel Cumhuriyetçi liderler genellikle ideolojik ekipler kurar. Muhafazakarlar kendi düşünce kuruluşlarını, Neo-muhafazakarlar kendi dış politika uzmanlarını, liberaller kendi akademik çevrelerini oluşturur. Trump ise çoğu zaman belirli bir ideolojik okulun temsilcisi gibi hareket etmiyor. Onun siyasal refleksleri daha çok iş dünyasından geliyor. Gayrimenkul sektöründe geçirdiği yıllar boyunca edindiği anlayış, devlet yönetimine de yansıyor 

Durumun uluslararası boyutu da dikkat çekicidir. Trump döneminde yabancı liderlerle kurulan kişisel ilişkiler çoğu zaman geleneksel diplomatik kanalların önüne geçebildi. Devletler arası ilişkiler yerine liderler arası ilişkilerin öne çıkması, Amerikan dış politikasında alışılmış kalıpları zorladı. 

Sonuç olarak Trump'ın siyasi sistemini anlamak için yalnızca kabine listelerine, resmi unvanlara veya kurum şemalarına bakmak yeterli değil. Asıl mesele, görünmeyen ilişki ağlarının nasıl çalıştığını anlamakta. Beyaz Saray'daki resmi koltuklar değişebilir; ancak Trump'ın kararlarını etkileyen çekirdek çevre çoğu zaman çok daha istikrarlı kalmaktadır. Bu nedenle Trump dönemini inceleyen bir araştırmacı için en önemli soru "Kim hangi makamda?" değil, "Başkan kimi dinliyor?" sorusudur. 

Çünkü Trump siyasetinde güç; unvandan değil sadakatten doğmaktadır. Ve belki de Trump çağının Amerikan siyasetine bıraktığı en büyük tartışma tam olarak budur: Modern devletler kurumlar tarafından mı yönetilir, yoksa sonunda her şey belirli insanların kurduğu güven ağlarına mı dayanır?