Macaristan'da Tarihi Seçim: Orban, 16 Yıl Sonra İlk Sınavıyla Karşı Karşıya

Macaristan halkı bu pazar sandık başına gidiyor. On altı yıldır Macaristan Başbakanı olan Viktor Orban, bekli de siyasi kariyerinin en zorlu seçimine giriyor.  Bu seçimde Orban’ın karşısında, liberal kökenden gelen bir siyasetçi değil daha önce Fidesz’de siyaset yapan Peter Magyar bulunmakta. Muhafazakar ve varlıklı bir aileden gelen Magyar, 2024 yılında Fidesz partisi ile yollarını ayırdı. Fidesz’den ayrıldıktan sonra hem muhalefeti hem de Orban iktidarını eleştiren Magyar küçük bir parti olan Tisza’nın başına geçti. Tisza’nın lideri olarak girdiği ilk seçimde 2024 AB Parlamentosu seçimlerinde yüzde 30 oy alarak Fidesz’in ardından ikinci parti konumuna geldi. Orban, bugüne kadar genellikle kendi seçmenine hitap edemeyen adaylarla yarışırken, ilk kez kendi tabanına da seslenebilecek bir rakiple karşı karşıya geliyor. 

Bu seçim, sadece Macaristan’daki bir iktidar-muhalefet çekişmesi olmasından da öte küresel aktörlerin boy gösterdiği bir nüfus etme mücadelesine dönüşmüş durumda. Brüksel, Orban yönetimi karşısında konumlanırken başta ABD ve Rusya olmak üzere birçok küresel aktör ise Orban’ın iktidarını sürdürmesinden yana tavır alıyor. Seçimlere son bir hafta kala ise ABD Başkan Yardımcısı JD Vance Başbakan Orban’a destek olmak için Macaristan’a geldi ve doğrudan seçim kampanyasına katıldı. 

Anketlerde muhalefet önde 

Macaristan’ın en güvenilir araştırma şirketlerinden olan Medián’a göre ana muhalefet Tisza Parlamento’da 138 ila 143 arası sandalye kazanması beklenirken, Orban’ın partisi Fidesz’in ise 49 ila 55 arasında bir sandalye alacağı öngörülüyor. Aynı araştırmaya göre ise aşırı sağcı Mi Hazánk ise 5-6 sandalye kazanabileceği tahmin ediliyor. Diğer araştırma firmaları da benzer bir sonuç açıklıyor ve muhalefetin seçimi farkla kazanacağını öngörüyor. 

Seçim sisteminin yapısı anketleri güvenilmez kılıyor 

199 koltuktan oluşan Macaristan Parlamentosu’nda 106 koltuğu dar bölge seçim sistemi ile o seçim bölgesinde birinci olan bütün temsiliyeti alırken geriye kalan 93 koltuk ise nispi seçim sistemi ile belirlenmektedir. Normalde karma sistemlerde dar bölgede kaybeden adayın oyları fire vermesin diye ulusal havuza aktarılır. 

Ancak Macaristan seçim sisteminde kazanan adayın zaferinden arta kalan fazla oylar da bu havuza eklenir. Yani daha açıklayıcı olmak için örnek vermek doğru olur: 

Bir seçim çevresinde Fidesz adayı 20 bin, rakibi ise 10 bin oy alsın. Matematiksel olarak o bölgede milletvekili çıkarmak için 10 bin 1 oy kafidir. İşte bu noktada devreye giren mekanizma, Fidesz adayının galibiyet için ihtiyaç duymadığı 9 bin 999 oyu alıp, partinin ulusal liste hanesine bonus puan olarak kaydeder. Bu sayede taşrada kazanılan her seçim, iktidar partisine hem bir sandalye kazandırır hem de ulusal havuzdaki ikinci sandalyeler için ekstra kredi sağlar. 

Orban güvenlik, Magyar ise ekonomi odaklı kampanya yapıyor 

Orban ve partisi Fidesz güvenlik temelli bir kampanya yürütüyor. Kampanyasında Ukrayna ve AB karşıtı söylemleri sık sık öne çıkarıyor. Özellikle rakibini AB’nin piyonu olarak suçluyor. Muhalif aday Magyar ise daha çok hayat pahalılığı, yolsuzluklar olmak üzere halkın gündelik yaşamına dokunan bir kampanya yürütmeye çalışıyor. Magyar’ın bir diğer önemli kampanya hamlesi ise gençlere odaklanması öyle ki araştırma firmaları genç seçmende Magyar’ın Orban’a göre çok daha önde olduğunu söylüyor.  

Sonuç itibariyle Macaristan gibi mütevazı bir Doğu Avrupa ülkesinde yaşanan seçim neredeyse dünya gündeminin merkezine oturmuş durumda. ABD, Rusya ve AB gibi küresel güçler doğrudan bir siyasi aktörü destekleyen tutumlar alıyorlar. Anketlerde muhalefetin kazanmasına kesin gözüyle bakılsa da seçim sistemindeki yapı Orban’ı destekleyen kırsal kesimin elinde ciddi bir avantaj sağlıyor. Eğer daha önceki seçimlerde Orban’ı destekleyen kırsal kesimler bu seçimde de desteklemeye karar verirse anketlerin tersine bir sonuç ortaya çıkabilir.