İran Rejiminin Can Suyu: Füzeler

1979’daki devrimden sonra Şiilik temelli şeriat rejiminin devamını sağlamak ve bölgede etkili bir güç olmak için harekete geçen İran, geçen zaman içinde çok sayıda ambargolara maruz kaldı. Öyle ki günümüzde gıda ve ilaç haricinde İran’a bir şey satmak mümkün değildir. Ancak İran kısmen de olsa ambargoları çeşitli yollarla delmeyi başarmış ve dışarıdan hem sivil hem de askeri malzemeler almayı başarabilmiştir.  

Askeri bağlamda Rusya, Kuzey Kore ve Çin’den çok sayıda silah almasının yanı sıra silah üretimi için teknoloji transferi de almış veyahut ters mühendislikle söz konusu teknolojiyi elde etmeyi başarmıştır. İran’ın savunma sanayisine bakıldığında uçak üretiminde beklenen seviyeye gelmediği görülmektedir. İran ordusunun elinde Şahlık devrinden kalma F-4 gibi bazı Amerikan uçakları ile bazı eski Sovyet dönemi Mig uçakları mevcuttur. Yakın dönemde Rusya’dan gelişmiş SU-35 uçakları aldığı söylense de devam eden savaşta mezkûr uçaklar savaş alanında görülmemiştir.  

Kara araçları konusunda ise üretim ve tedarikte bir sorun yaşamadığı görülmektedir. Ancak günümüz savaşlarının hava kuvvetlerine dayanması ve İran’a kara harekâtı düzenlenmemesi nedeniyle kara gücünün ne kadar etkili olduğu bilinmemektedir.  

Öte yandan İran’ın ürettiği silahlı İHA’lar ve füzeler bu ülkenin başarı hikayesi olmuştur. İran’ın ürettiği Shahed tipi kamikaze SİHA’lar gerek Ukrayna savaşında gerekse de İran’ın ABD ve İsrail ordularına karşı kendilerini savunmasında büyük başarılar elde etmiştir. İran’ın özellikle komşu ülkelerdeki ABD üslerini Shahed SİHA’larıyla vurması savaşın unutulmaz enstantaneleri arasında kalacaktır. Nitekim Amerikan ordu yetkilileri bile kamikaze SİHA’ları durdurmada çok zorlandıklarını itiraf etmiş ve Ukrayna’dan destek alacaklarını bildirmişlerdir.  

Ancak İran’ı ABD ve İsrail gibi iki orduya karşı ayakta tutan en önemli silahları füzelerdir. Şayet İran’ın elinde gelişmiş öldürücü füzeler olmasaydı muhtemelen birkaç günde teslim olacaktı. Ancak İran Devrim Muhafızları geçen yılki 12 Gün Savaşında füzeler sayesinde İsrail’i 12. günde durmaya zorlamış, mevcut savaşta da halen İsrail’i söz konusu füzeleriyle dengelemektedir.  

İran füze üretiminin geçmişi 

İran’ın füze üretimi 1980’lerdeki İran-Irak savaşı döneminde başlamıştır. Önceleri hazır alınan füzeler, daha sonra teknoloji transferiyle yerli olarak üretilmeye başlamışlardır. İran’ın ilk balistik füzelerini Libya, Suriye ve özellikle Kuzey Kore’den satın aldığı tahmin edilmektedir. Yerli üretimde ise Kuzey Kore, Rusya ve Çin’den teknoloji ve parça transferi yaptığı görülmektedir. İran bu sayede menzilleri 300 km ile 2000 km arasında değişen seyir (cruise), balistik ve hipersonik füzeler geliştirmiştir.  

İran’ın envanterinde kaç adet füze olduğu bilinmemekle birlikte 5000 civarında bir rakam çokça telaffuz edilmektedir. Hızı 10 Mach’ı geçen ve durdurulması daha zor olan hipersonik füzelerin sayıca daha az olduğu tahmin edilmektedir. Savaşın seyrini bu tür uzun menzilli, hızlı ve harp başlığı ağır olan füzeler belirlemektedir.  

İran’ın envanterindeki füzeler 

İran’da farklı menzil, hız ve harp başlığına sahip çeşitli füzeler bulunmaktadır. En önemlilerini şöyle sıralayabiliriz; 

Shahab-1 

İlk üretim: 1980’lerin sonu 
Köken: Sovyet Scud‑B füzesinin kopyası 
Yabancı yardım: Kuzey Kore (teknoloji transferi), Libya ve Suriye’den ilk alımlar 
Menzil: Yaklaşık 300 km 
Savaş başlığı: Yaklaşık 1000 kg 
Motor: Sıvı yakıtlı roket motoru (Scud tasarımı) 
Tahmini sayı: Yüzlerce 
Not: İran’ın ilk yerli balistik füze üretimidir ve programın temelini oluşturmuştur. 

Shahab-2 

İlk üretim: 1990’ların başı 
Köken: Kuzey Kore Hwasong‑6 (Scud‑C) 
Menzil: Yaklaşık 500 km 
Motor: Sıvı yakıtlı roket motoru 
Tahmini sayı: Kesin bilinmiyor ancak yüzlerce olduğu tahmin ediliyor 
Not: Shahab‑1’in geliştirilmiş versiyonudur ve daha uzun menzile sahiptir. 

Shahab-3 

İlk test: 1998 
Envantere giriş: 2003 civarı 
Köken: Kuzey Kore Nodong füzesine dayalı 
Menzil: 1000–2000 km 
Savaş başlığı: 1000–1200 kg 
Motor: Sıvı yakıtlı roket motoru 
Tahmini sayı: 100 civarında veya daha fazla olduğu tahmin edilir 
Not: İran’ın İsrail gibi uzak hedefleri vurabilmesini sağlayan ilk füzedir. 

Ghadr-110 

Geliştirme: 2000’lerin ortası 
Köken: Shahab‑3’ün geliştirilmiş versiyonu 
Menzil: 1800–2000 km 
Motor: Sıvı yakıtlı roket motoru 
Not: Daha hızlı fırlatma hazırlığı ve daha iyi hassasiyet sunar. 

Sejjil 

İlk test: 2008 
Köken: Yerli geliştirme (bazı yabancı teknoloji etkileri) 
Menzil: 2000–2500 km 
Motor: İki aşamalı katı yakıtlı roket motoru 
Not: Katı yakıt sayesinde çok daha hızlı fırlatılabilir ve bu nedenle stratejik açıdan önemlidir. 

Fateh 110 

İlk üretim: 2002 civarı 
Köken: Yerli kısa menzil balistik füze 
Menzil: 300 km 
Motor: Katı yakıtlı roket motoru 
Not: İran’ın en hassas ve en yaygın kullanılan füzelerinden biridir. 

Zolfaghar  

İlk tanıtım: 2016 
Köken: Fateh‑110 ailesinin geliştirilmiş versiyonu 
Menzil: 700 km 
Motor: Katı yakıtlı roket motoru 
Not: Bölgesel hedeflere karşı daha uzun menzil ve daha yüksek hassasiyet sağlar. 

Khorramshahr 

İlk tanıtım: 2017 
Köken: Kuzey Kore Musudan/BM‑25 teknolojisi ile bağlantılı 
Menzil: Yaklaşık 2000 km 
Savaş başlığı: 1800 kg’a kadar 
Motor: Sıvı yakıtlı roket motoru 
Not: İran’ın en ağır savaş başlığı taşıyabilen füzelerinden biridir. 

Seyir Füzeleri (Soumar/Hoveyzeh) 

İlk tanıtım: 2010’ların ortası 
Köken: Sovyet Kh‑55 seyir füzesine dayalı olduğu düşünülmektedir 
Menzil: 1300–3000 km (varyanta bağlı) 
Motor: Küçük turbofan jet motoru 
Not: Alçak irtifada uçtukları için radar tarafından tespit edilmeleri daha zordur. 

Sürpriz Füzeler 

İran, ABD-İsrail ile devam eden savaşta sürpriz olarak görülen yeni füzeler kullanmaya başlamıştır. Söz konusu füzelerin daha hızlı, daha büyük harp başlığına sahip olduğu ve hedefine varmadan önce parçalara ayrılarak hedeflerine ulaşması nedeniyle İsrail’in demir kubbesini aştığı iddia edilmiştir. Nitekim Tel Aviv ve Hayfa’da hedefini bulan bazı İran füzelerinin bu özelliğe sahip olduğu görülmüştür. 

Sürpriz füzelere tek tek bakarsak; 

1. Fattah-1 (Hipersonik iddia edilen füze) 

İran’ın 2023’te tanıttığı en dikkat çeken yeni füzelerden biridir 

Hızının Mach 13–15 civarında olduğu iddia edilmektedir 

Menzili yaklaşık 1400 km 

İran, bu füzenin manevra yaparak hava savunma sistemlerini aşabildiğini söylemektedir 

Batılı analizlere göre İran, bu füzeyi ilk kez yoğun biçimde gerçek savaş ortamında kullanarak İsrail ve ABD savunma sistemlerini test ediyor. 

2. Fattah-2 (Hipersonik glide aracı) 

Fattah-1’in geliştirilmiş versiyonu 

Hipersonik “glide vehicle” yani atmosfer içinde süzülerek manevra yapabilen bir başlık taşıyor 

Menzil yaklaşık 1400–1500 km 

Çok yüksek hız ve yön değiştirme kabiliyeti sayesinde önlenmesi zor olduğu iddia ediliyor. 

Bazı kaynaklara göre İran bu füzenin erken versiyonlarını savaşta ilk kez denemiş olabilir. 

3. Khorramshahr-4 

İran’ın en ağır savaş başlığı taşıyabilen füzelerinden biri 

1000–2000 km menzil 

Yaklaşık 1800 kg savaş başlığı taşıyabiliyor 

2026 savaşında Tel Aviv yönüne atıldığı rapor edildi 

Çok büyük savaş başlığı nedeniyle altyapı hedeflerine karşı kullanılıyor. 

4. Qassem Bassir (2025’te tanıtılan yeni füze) 

İki aşamalı katı yakıtlı orta menzilli balistik füze 

Yaklaşık 1200 km menzil 

Elektro-optik terminal güdüm sayesinde daha hassas vurma iddia ediliyor 

Sürpriz tarafı, yeni nesil hedefleme sistemidir. Çin’in söz konusu hedefleme sistemini verdiği iddia edilmektedir 

Bahsi geçen füzelerin İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı koymadaki en önemli koz olduğu vurgulanmaktadır. Analistlere göre şayet İran rejimi saldırılardan taviz vermeden kurtulursa sebebi mezkûr füzeler olacaktır.