Güney Afrika-ABD Hattında Yeni Dönem: Büyükelçiliğe Roelf Meyer Atandı

Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, ABD ile gerilen ilişkilerde uzlaşı hedefiyle apartheid döneminin son hükümetinde görev almış siyasetçi Roelf Meyer’i Washington’a büyükelçi olarak atadı. 1990’larda apartheid rejiminin sona erdirilmesinde baş müzakerecilerden biri olan Meyer’in göreve getirilmesi, geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump’ın Pretorya Büyükelçisi Ebrahim Rasool’u sınır dışı etmesinin ardından boş kalan kritik diplomatik koltuğu doldururken, iki ülke arasında çalkantılı olarak nitelendirilen dönemin ardından yeni bir sayfa açma girişimi olarak değerlendiriliyor.  

Roelf Meyer neden seçildi?  

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa tarafından ABD büyükelçiliği görevine getirilen Roelf Meyer, ülkenin yakın tarihini bilenler için oldukça sembolik bir isim. 78 yaşındaki Meyer’in kariyeri diplomat ve siyasetçi olmanın ötesinde, Güney Afrika’nın en zor dönemlerinden biriyle doğrudan bağlantılı. Apartheid rejiminin son yıllarında Ulusal Parti’nin önemli temsilcilerinden biri olarak görev yapan Meyer bu ayrımcı sistemin sona erdirilmesi sürecinde kilit rol oynayan isimlerden biri olarak tarihe geçti.  

1990’lı yılların başında başlayan müzakerelerde bir yanda apartheid rejimini temsil eden Ulusal Parti diğer yanda ise özgürlük mücadelesinin öncüsü olan Afrika Ulusal Kongresi (ANC) bulunuyordu. Bu iki zıt kutbun temsilcileri arasında kurulan diyalog, Güney Afrika’nın demokratikleşme sürecinin temel taşlarını oluşturdu. İşte bu süreçte Meyer ile Ramaphosa aynı masada ancak farklı taraflarda yer aldı. Meyer, dönemin beyaz azınlık hükümetinin çıkarlarını savunurken, Ramaphosa çoğunluk nüfusun haklarını temsil ediyordu. Buna rağmen iki isim arasında kurulan yapıcı diyalog insani bir uzlaşı örneği olarak değerlendirildi. Sistemin sona erdirilmesi sürecinde aktif rol üstlenmiş bir isim olarak Meyer, Güney Afrika’nın dönüşüm hikayesinin yaşayan bir temsilcisi.   

Bugün gelinen noktada Meyer’in ABD’ye büyükelçi olarak atanması, diplomatik temsilci boşluğunu doldurmaktan ziyade Güney Afrika’nın uluslararası konumunu yeniden tanımlamayı hedefliyor ve büyükelçinin geçmişi bu stratejinin merkezinde yer alıyor. Washington’a iletilmek istenen mesaj açık, Güney Afrika geçmişte olduğu gibi bugün de zor ve kutuplaşmış ortamlarda uzlaşı üretebilen bir aktör. Meyer’in beyaz bir Afrikaner olması ise bu mesajı daha da güçlendiriyor. Donald Trump’ın “beyaz Afrikanerlerin mağdur edildiği” yönündeki söylemleri düşünüldüğünde atama aynı zamanda bu iddialara karşı diplomatik bir karşı anlatı niteliği taşıyor.  

Washington ile ilişkilerde yeni yol haritası  

Güney Afrika Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilişkiler son yıllarda belirgin şekilde gerilimli bir seyir izliyor. Bu gerilimin en dikkat çekici kırılma noktası eski büyükelçi Ebrahim Rasool’un görevden uzaklaştırılması oldu. Rasool’un sınır dışı edilmesi İsrail’in müttefiki Trump yönetiminin, Filistin haklarını destekleyen ve İsrail’i yaptığı soykırım sebebiyle suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı’na şikayet eden Güney Afrika’ya yönelik bir dizi hamlesinin sonuncusuydu. Rasool, Donald Trump’ın beyazların mağdur olduğuna yönelik açıklamasını bir siyasi araç olarak kullandığını belirtti ve bu durum Washington yönetimi tarafından kabul edilemez bulundu. İki ülkenin insan hakları, uluslararası ticaret ve küresel siyasi dengeler konusunda yaşadığı görüş ayrılıkları var olan sınırlı diyaloğun zayıflamasına neden olmuştu. Rasool’un açıklamaları ise bu kırılgan zemini tamamen sarsarak diplomatik bir boşluk yarattı.  

Güney Afrika’nın uzun süre Washington’da üst düzey bir temsilci bulunduramaması, ekonomik ve siyasi ilişkilerin sekteye uğramasına yol açtı. Yaşananlar özellikle ticaret anlaşmaları, yatırım fırsatları ve uluslararası iş birlikleri açısından önemli kayıplar anlamına geliyordu dolayısıyla Pretorya’nın manevra alanını daraltmıştı. Yeni atamanın dış politikada çok yönlü denge arayışına yönelik bir hamle olduğu belirtiliyor.   

Bu atama aynı zamanda iç politikaya dönük önemli mesajlar içeriyor. Güney Afrika’da son yıllarda artan ekonomik eşitsizlikler, toprak reformu tartışmaları ve kimlik siyaseti hükümeti daha dikkatli adımlar atmaya zorluyor. Bu bağlamda Meyer’in atanması, iç kamuoyuna yönelik mesajlar da taşıyor.  

Bir yandan ANC hükümeti kapsayıcı bir siyaset izlediğini ve farklı toplumsal kesimleri temsil etmeye devam ettiğini göstermek istiyor. Beyaz bir Afrikaner’in böylesine kritik bir göreve getirilmesi kapsayıcılık iddiasını güçlendiren bir unsur. Diğer yandan bu tercih, uluslararası yatırımcılar ve Batılı müttefikler nezdinde ılımlı ve rasyonel bir yönetim imajı yaratmayı amaçlıyor. Ancak bu strateji risksiz değil. Radikal muhalefet partileri atamayı hükümetin ideolojik taviz verdiğinin göstergesi olarak yorumluyor. Buna karşılık hükümet cephesi bu eleştirileri göze alarak daha geniş bir stratejik kazanç hedeflediğini ortaya koyuyor.  

Her iki görüşe bakılacak olursa Ramaphosa’nın uzun vadeli stratejik plan kurduğunu düşünmek de ihtimal dahilinde. Meyer gibi bir figür üzerinden hem Washington ile iletişim kanallarını açmak hem de uluslararası arenada Güney Afrika’nın uzlaştırıcı aktör kimliğini yeniden güçlendirmek hedefleniyor. Bu yaklaşım kısa vadede tartışma yaratsa dahi uzun vadede diplomatik esneklik sağlayabilir.  

Cyril Ramaphosa’nın Roelf Meyer’i ABD büyükelçisi olarak ataması, rastlantısal bir tercih değil, dikkatle kurgulanmış bir stratejinin parçası. Meyer’in Afrikaner kökenli beyaz bir kişi olması, Donald Trump'ın Güney Afrika’nın beyaz soykırımı yaptığı yönündeki sürekli suçlamalarına karşı bir savunma oluşturacaktır. Bu hamleyle Güney Afrika uluslararası sistemdeki yerini yeniden tanımlarken ABD ile bozulan ilişkileri kontrollü bir şekilde onarmaya yönelmiş oldu. Çatışmayı değil diyaloğu tercih ettiğini gösteren Pretorya yönetiminin bu yaklaşımına ABD’den gelecek karşılık Meyer’in sahadaki faaliyetlerine bağlı olacak.