Dosya Siyaset

Boğaz Köprüsü’nde Sınav: Washington ile Tahran İçin Son Geçiş

Gazeteci Ali Asmar, ABD–İran geriliminde Türkiye’nin İstanbul merkezli arabuluculuk rolünü ve diplomasinin daralan alanını Fokus+ için kaleme aldı.

Ali Asmar

bogaz-koprusu-nde-sinav-washington-ile-tahran-icin-son-gecis.jpg

03.02.2026 - 15:33 | Son Güncellenme: 03.02.2026 - 15:39

Bölgenin benzeri görülmemiş bir kırılganlıktan geçtiği bir dönemde, Türkiye yeniden uluslararası diplomasinin merkezine yerleşiyor. ABD ile İran arasındaki gerilim denkleminde göz ardı edilemeyecek bir aktör olarak Ankara, bir kez daha kritik bir rol üstlenmeye aday. İstanbul’da olası bir Amerikan-İran görüşmesine dair dolaşan haberler, sıradan bir diplomatik temas ihtimalinden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu gelişme, ilgili tarafların diplomasinin manevra alanının giderek daraldığını ve alternatifin kontrol edilmesi güç bir açık çatışma olabileceğini fark ettiklerini gösteriyor.

İstanbul, tarihi, coğrafi konumu ve birikmiş siyasi rolüyle yalnızca ev sahibi bir şehir olarak öne çıkmıyor. Aynı zamanda bölgesel gerilim hatlarının sınırlı da olsa yatıştırma fırsatlarıyla kesiştiği sembolik ve stratejik bir alan olarak dikkat çekiyor.

Türkiye’nin bu aşamadaki arabuluculuk kapasitesini özel kılan unsur, sadece görüşmelere ev sahipliği yapma isteği değil. Asıl fark yaratan, Ankara’nın tüm taraflarla konuşabilme ve hiçbir eksene tamamen angaje olmadan temas kurabilme becerisidir. Bir yandan NATO üyesi olan Türkiye, diğer yandan İran’la karmaşık ve çok boyutlu ilişkilerini sürdürebilen ender ülkelerden biridir. Bu durum, Ankara’ya hassas mesajları taşıyabilen, ancak çatışmanın doğrudan tarafı haline gelmeyen bir arabulucu rolü kazandırmaktadır.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan

Bu denge politikası tesadüfen ortaya çıkmış değildir. Türkiye, uzun yıllardır dış politikasını çelişkileri yönetme anlayışı üzerine inşa etmektedir. Körü körüne saf tutmak yerine, farklı aktörlerle eş zamanlı temas kurabilen bu yaklaşım, Ankara’ya Suriye, Ukrayna, Kafkasya ve Doğu Akdeniz enerji dosyaları gibi son derece karmaşık alanlarda geniş bir hareket alanı sağlamıştır.

Teoride kalmayan arabuluculuk

Türkiye’nin arabuluculuk deneyimi teorik değildir. Rusya-Ukrayna savaşı sırasında tahıl koridoru anlaşmasıyla sağlanan ilerleme, Moskova ile Kiev arasındaki doğrudan temas kanallarının neredeyse tamamen koptuğu bir dönemde gerçekleşmiştir. Her ne kadar savaşın derinleşmesiyle bu rol zamanla zayıflamış olsa da, elde edilen sonuç Türkiye’nin rakip tarafları aynı masada buluşturabilme kapasitesini açık biçimde ortaya koymuştur.

Gazze dosyasında da Türkiye, özellikle kamuoyuna yansımayan diplomatik kanallarda aktif bir rol oynamıştır. Bölgesel gerilimin tırmanmasını önlemeye yönelik girişimler ve çatışmanın daha geniş bir savaşa dönüşmesini engelleme çabaları, Ankara’nın sahne arkasındaki etkisini göstermiştir. Bu rolün sınırlı sonuçlar üretmiş olması, Türkiye’nin diplomatik ağırlığını ortadan kaldırmamaktadır. Nitekim Batılı başkentler de bunu dolaylı biçimde kabul etmektedir.

Gözden Kaçmasın

tahran-zaferi-degil-savasin-maliyetini-yukseltmeyi-hedefliyor.jpg

Tahran Zaferi Değil, Savaşın Maliyetini Yükseltmeyi Hedefliyor

Haberi Görüntüle

Bu arka plan dikkate alındığında, Washington ile Tahran arasında olası bir arabuluculuk girişimi çok daha karmaşık bir sınav anlamına gelmektedir. Ancak bu sınav, Ankara’nın kapasitesinin dışında değildir. Zira burada mesele yalnızca teknik bir nükleer dosya değildir. Yaptırımlar, bölgesel nüfuz mücadelesi, Körfez güvenliği ve İsrail’in güvenlik kaygıları gibi birçok başlık iç içe geçmiş durumdadır. Böylesi çok katmanlı bir kriz, bu dengeleri anlayan ve tüm aktörlerle temas kurabilen bir arabulucu gerektirir. Türkiye bu niteliklere sahip az sayıdaki ülkeden biridir.

Türkiye’nin ilk avantajı, taraflar nezdindeki görece güvenilirliğidir. Washington, Ankara’yı zaman zaman zor bir müttefik olarak görse de, diyalog kurulabilir bir ortak olarak değerlendirmektedir. Tahran ise Türkiye’yi, azami tecrit politikasına katılmamış ve en gergin dönemlerde dahi iletişim kanallarını kapatmamış bir ülke olarak algılamaktadır. Tam anlamıyla olmasa da, bu karşılıklı güven zemini etkili bir arabuluculuğun temelini oluşturmaktadır.

İkinci güçlü unsur, coğrafi konumdur. Türkiye çatışma alanına yakın, ancak doğrudan içinde değildir. Bu durum Ankara’ya bölgesel hassasiyetleri derinlemesine anlama imkânı sunarken, bazı ülkelerin karşı karşıya kaldığı askeri ve güvenlik yükümlülüklerini dayatmamaktadır.

Üçüncü güç noktası ise Ankara’nın pragmatik çözüm önerileri sunabilme yeteneğidir. Kapsamlı ve nihai bir anlaşma yerine, kademeli ve geçici adımları teşvik edebilmesi Türkiye’yi öne çıkarır. Belirli zenginleştirme seviyelerinin dondurulması, uluslararası denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi veya geçici mutabakatlarla tansiyonun düşürülmesi, daha geniş müzakerelerin önünü açabilir.

Diplomatik kulislerde dile getirilen senaryolardan biri de, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun bir bölümünün ülke dışına, özellikle Türkiye’ye taşınması ihtimalidir. Henüz resmiyet kazanmamış bu fikir, Washington ile Tahran arasındaki güven krizini aşmaya yönelik bir ara formül arayışını yansıtmaktadır. Bu yaklaşım, İran’a siyasi bir teslimiyet dayatmadan savaşa gidişi durdurmayı hedefleyen bir çerçeve sunmaktadır.

ABD açısından uranyumun İran toprakları dışına çıkarılması, nükleer eşik riskini azaltan somut bir güvence anlamına gelirken, yaptırımların hafifletilmesini siyasi olarak savunabilir hale getirebilir. İran için ise bu malzemenin Türkiye gibi düşmanca algılanmayan bir ülkeye taşınması, daha önce gündeme gelen büyük güç seçeneklerinden farklıdır. Böyle bir adım, dosyanın tamamen elinden alınmadığı, yalnızca geçici bir yönetime devredildiği algısını korur.

Bu senaryoda Türkiye’nin rolü teknik bir ev sahipliğinin ötesine geçer. Ankara, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile ilişkileri ve Batı ile İran arasındaki dengeli konumu sayesinde, uluslararası açıdan kabul edilebilir bir denetim çerçevesi sunabilir. Aynı zamanda uranyumun Türkiye’de bulunması, Ankara’ya bölgesel istikrarın garantörü olarak önemli bir diplomatik ağırlık kazandırır.

Bu tür bir çözüm nihai ya da kalıcı olmayacaktır. Aksine, zaman kazanmaya ve büyük bir patlamayı önlemeye yönelik geçici bir yaklaşım olacaktır. Orta Doğu’da diplomasi çoğu zaman ideal çözümlerle değil, daha kötüsünü engelleyen geçici uzlaşılarla ilerler. Bu bağlamda Türkiye, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında savaşı önleyen stratejik bir denge unsuru haline gelebilir.

Böylesine gerilim yüklü bir ortamda İstanbul, düşülmemesi gereken hassas bir siyasi köprü olarak öne çıkmaktadır. Bölgedeki askeri hareketlilik ve olası görüşmelere dair sızıntılar, tarafların çatışmanın kontrolden çıkma riskini gördüğünü, ancak onurlu bir çıkış yolu aradığını göstermektedir.

Orta Doğu’nun yakın tarihi, savaşların bir anda başlamadığını öğretir. Savaşlar, son arabuluculuk girişimleri başarısız olduğunda patlak verir. ABD ile İran arasında doğrudan bir çatışmayı önleme ihtimali varsa, bu ihtimal bugün dar diplomatik kanallardan geçmektedir. Bu kanalların başında ise İstanbul gelmektedir.

Türkiye’nin arabuluculuğunun başarı garantisi yoktur. Ancak başarısızlık, yalnızca diplomasinin tükenmesi anlamına gelmez. Aynı zamanda bölgesel istikrar açısından çok daha tehlikeli bir dönemin başlangıcı olur. Bu nedenle İstanbul’da kapalı kapılar ardında yürütülen temaslar, kamuoyuna yansıyan resmi açıklamalardan çok daha belirleyici olabilir.