Sosyal Medya Platformları İş Hayatının Kurallarını Değiştiriyor

Eylül 2026'da Amerikalı işe alım uzmanı Kaitlin Winianen, "TikTok"ta paylaştığı bir videoda iş görüşmelerine buzlu kahve veya latte elinde gelen bazı adayları eleştirdi. Ona göre, adayın elinde içeceğiyle görüşmeye girmesi, bu buluşmanın günlük koşuşturmacası içinde geçici bir uğrak yerinden ibaret olduğu, hazırlık ve özen gerektiren bir randevu olmadığı izlenimini verebilir.

Video platformda tartışma yarattı ve kısa sürede buzlu kahve, bir adayın iş görüşmesinde "profesyonel" görünmesini neyin sağladığına ve eski görgü kurallarının bazılarının yeni nesil çalışanlar için hâlâ geçerli olup olmadığına dair daha büyük bir anlaşmazlığın simgesine dönüştü.

İşte tam bu noktada şu soru öne çıkıyor: Bugün mesleki davranış kurallarını kim belirliyor? "TikTok"ta gördüklerimiz gerçekten iş görgü kurallarının bir evrimini mi yansıtıyor?

İş görüşmesi görgü kuralları

İş görüşmesi görgü kurallarına dair her şey eski toplumsal kaidelerden ibaret değil. Journal of Applied Psychology'de 2016'da yayımlanan ve 163 deneysel görüşmeyi inceleyen bir araştırma, görüşmenin ilk dakikalarında oluşan ilk izlenimlerin, adayın verdiği yanıtların sonraki değerlendirmesini etkileyebildiğini; bu etkinin yapılandırılmış görüşmelerin erken aşamalarında daha belirgin olduğunu ortaya koydu. Bu durum, zamanında gelmek, görüşmeciye dikkat göstermek, selamlama biçimi, dinlemek ve telefonla meşgul olmamak gibi bazı geleneksel davranışları, kuşaktan kuşağa aktarılan sıradan "görgü kuralları"nın ötesine taşıyor.

İnsan kaynakları ve işe alım alanında 15 yıl çalışan Vicki Salemi, adayın elinde tuttuğu içeceğe eskiden pek dikkat etmezdi. Ancak hâlihazırda Monster işe alım sitesinde kariyer uzmanı olarak çalışan Salemi, "Washington Post"a yaptığı açıklamada, adayın resepsiyon çalışanlarını selamlama biçimi ve bekleme alanındaki davranışları gibi küçük görünen ayrıntıları fark ettiğini söyledi. Bir kişiyi iş ortamına dahil etme söz konusu olduğunda bu tür ayrıntıların önemli olduğunu vurguladı. "Davranışınız ve görgünüz, bütün resmin bir parçası" diye ekledi.

Sanal görüşme kendi kurallarını icat etti

Ardından video üzerinden yapılan iş görüşmeleri geldi ve görgü kurallarına tamamen yeni bir katman ekledi. Geleneksel görüşmede aday nereye bakacağını, nasıl oturacağını ve ellerini nereye koyacağını bilir. Ama bilgisayar karşısında soru daha karmaşık hale geldi: Ekrandaki görüşmecinin yüzüne mi bakılmalı, yoksa kameraya mı?

Kaliforniya'nın Irvine kentinde yaşayan, kariyer konularında uzmanlaşmış yönetici koçu Juliet Murphy, "Washington Post"a verdiği demeçte, video görüşmesi sırasında kamerayı açık tutmanın ve "Zoom" arka planını düzenlemenin video görüşmesi yaparken kaçınılmaz gereklilikler olduğunu söyledi. "Ekstra bir çaba gösterin. Karşı tarafa bu işe ne kadar ciddi yaklaştığınızı hissettirmeniz gerekiyor" dedi.

İş görüşmeleri de artık görgü kuralına ihtiyaç duyulan tek yer olmaktan çıktı. E-posta, mesajlaşma uygulamaları ve "Microsoft Teams" gibi platformların meslek hayatına girmesiyle birlikte yeni bir dizi soru ortaya çıktı: Yöneticinin mesajına anında yanıt vermek gerekir mi? Bir mesajı saatlerce "okundu" olarak bırakmak profesyonellikten uzak bir davranış mı sayılır? Yöneticiyle emoji kullanılabilir mi? Gece geç saatte gönderilen bir iş mesajı, çalışanın hemen yanıt vermesi gerektiği anlamına mı gelir?

"Z Kuşağı"nın iş piyasasına girmesiyle birlikte bu sorular "TikTok"un kendisine taşındı. Platform artık yalnızca eğlence mekânı olmaktan çıktı; çalışanların yöneticileri ve iş arkadaşlarıyla yaşadıkları deneyimleri paylaştığı, iş-yaşam sınırlarını tartıştığı, eski davranışlara yeni isimler verdiği, yeni terimler ürettiği ve bunları meslek hayatı sözlüğünde geniş çapta yaydığı bir alana dönüştü.

"Sessiz İstifa" (Quiet Quitting), gerçek anlamda istifa etmek değil, iş tanımında belirtilen görevleri yerine getirmekle yetinip ekstra çaba göstermemek veya işin sınırlarını aşan sorumluluklar üstlenmemek anlamına geliyor. Terim 2022'de geniş çapta yayıldı; ardından işe farklı yaklaşım biçimlerini tanımlayan başka terimler de ortaya çıktı.

"Asgari Pazartesi" (Bare Minimum Monday), iş haftasına daha yavaş bir tempoyla başlamayı ve pazartesi gününü haftanın başından itibaren enerjiyi tüketmek yerine yalnızca zorunlu görevlerle sınırlı tutmayı öngörüyor.

"Meşguliyet Maskeleme" (Task Masking), çalışanın elinde çok fazla iş olmasa bile yöneticiler veya iş arkadaşları önünde sürekli bir hareketlilik göstererek meşgul görünme çabasına giren davranışı ifade ediyor.

"Kariyer Kandırmacası" (Career Catfishing), bir şirketin işe alım sürecinde sunduğu belirli bir imaj ya da vaatler üzerine iş kabul eden, ancak işe başladıktan sonra işin ya da çalışma ortamının kendisine sunulandan farklı olduğunu keşfeden çalışanı tanımlamak için kullanılıyor.

"Kariyer Yastıklama" (Career Cushioning), çalışanın mevcut işini kaybetme ya da ayrılmak isteme ihtimaline karşı, başka iş arayışları veya yeni beceriler geliştirme gibi alternatif kariyer seçeneklerini açık tutmasını ifade ediyor.

"Maaşına Göre Davran" (Act Your Wage), çalışanı, maaşı ve iş tanımıyla orantılı olmayan bir çaba göstermemeye ya da sorumluluk üstlenmemeye çağırıyor; "sessiz istifa" söylemiyle kesişen ama tam olarak aynı anlama gelmeyen bir kavram.

Ofis kıyafeti trendi

Belki de kıyafet, sosyal medyanın iş imgesini nasıl yeniden şekillendirdiğinin en açık örneği.

"TikTok" ve "Instagram"da "Ofis Sireni" (Office Siren) ve "Corpcore" gibi akımlar yayıldı; bunlar bir çalışanın ofiste nasıl görünmesi gerektiğine dair farklı tasavvurlar sunuyor. Ancak kısa bir videoda şık ve profesyonel görünen bir şey, fiili iş ortamında mutlaka uygun olmayabilir; zira kıyafet kuralları şirketten şirkete, sektörden sektöre değişiyor.

Ocak 2025'te "Fortune" dergisi, "TikTok"taki ofis kıyafeti içeriklerinden esinlenen kıyafetler yüzünden sorun yaşayan "Z Kuşağı" çalışanların örneklerini ele aldı. Bir vakada bir çalışan, iş yerindeki kıyafetinin videosunu paylaştıktan sonra karnının bir kısmının görünmesi yüzünden sorun yaşadığını söyledi. Dergi, bazı içerik üreticilerinin belirli kıyafetleri ofise uygun diye sunduğunu, ancak başka şirketlerin bunları uygunsuz bulabileceğini belirtti. Bir teknoloji girişiminde kabul edilebilir olan bir kıyafet, bir bankada, hukuk bürosunda veya kamu kurumunda öyle olmayabilir.

Araştırmaların işaret ettiği şey, bazı davranış ve izlenimlerin adayların değerlendirilmesini etkileyebileceği, diğer ayrıntıların öneminin ise bağlama göre değiştiğidir. Ancak "TikTok" bu denkleme yeni bir şey daha ekledi: Çalışanlar artık iş kurallarını yalnızca aileden, üniversiteden ya da ilk işten değil, milyonlarca kişinin izlediği kısa videolardan da öğreniyor; öyle ki kıyafet giyiliş biçiminden elde taşınan içeceğin türüne kadar herhangi bir ayrıntı, bir gecede dolaşıma giren mesleki bir "kural"a dönüşebiliyor.

Kaynak: Arap Araştırma ve Politika Çalışmaları Merkezi (Alaraby)