Gazze’de Yeniden Kurulacak Laboratuvarlar Yetersizliklerle Karşı Karşıya

Gazze Şeridi'ndeki üniversiteler, İsrail'in soykırım savaşının çoğunu yıkıma uğrattığı laboratuvarlarda ciddi bir yetersizlikten şikayetçi. İslam Üniversitesi, en asgari düzeyde de olsa laboratuvarları işler hale getirmenin akademik hayatta niteliksel bir sıçrama anlamına geldiğinin bilincinde olarak, abluka altında altyapıyı iyileştirmeyi ve mevcut ekipmanları satın almayı sürdürüyor.

Gazze Şeridi'ne yönelik savaş, işgal ordusunun üniversite laboratuvarlarının çoğunu -öğrencilerin dersleri kavramasını ve mezuniyet öncesi ya da sonrasında eğitim almadan önce pratik deneyler uygulamasını sağlayan gelişmiş, modern cihazlarla birlikte- yıkıma uğratmasının ardından, fen bilimleri alanındaki üniversite bölümlerinde teorik eğitimle bilim ve bilginin sahada uygulanabilirliği arasında bir uçurum oluşturdu.

Gazze Şeridi'nde yaklaşık 90 bin öğrenciye hizmet veren 18 üniversite ve yüksekokul bulunuyor. Ancak binalarının büyük çoğunluğu savaş sırasında yıkıldı ya da hasar gördü. Bazı üniversiteler eğitime devam edebilmek için binaların mümkün olduğunca elverişli hale getirilmesine yöneldi, diğerleri ise bina kiralayarak öğrenci eğitim saatlerini yüz yüze ve çevrimiçi olarak bölüştürme yoluna gitti.

Gazze'deki savaş zorlu koşullar dayattı; tıp öğrencileri üçüncü ya da dördüncü sınıfa gelmelerine rağmen, kendileri de yıkıma uğrayan ve işgal ordusunun hedef almasıyla büyük çoğunluğu hizmet dışı kalan hastanelerde alabildikleri sınırlı eğitim dışında pratik uygulama yapma imkânı bulamadı. Bu durum, aralarında Gazze'deki İslam Üniversitesi'nin de bulunduğu bazı üniversiteleri, tıp, mühendislik, sağlık bilimleri ve biyoloji öğrencileri için bilimsel laboratuvarları yeniden kurmaya ve 26 Eylül'de başlayacak yeni akademik yıl öncesinde öğrencilerin uygulamalı bilimsel kayıplarını telafi edecek destek programları uygulamaya sevk etti.

İslam Üniversitesi Tıbbi ve Laboratuvar Bilimleri Bölümü'nün laboratuvarında yalnızca kan alma malzemeleri, birkaç mikroskop ve bir veri okuma cihazı bulunuyor. Bölümde on yıldır çalışan öğretim görevlisi, üçüncü ve dördüncü sınıf bir grup öğrenciye, teorik derslerin sahaya aktarılmasına yönelik bir eğitim programı çerçevesinde uygulamalı anlatım yapıyor.

Öğretim görevlisi Ali Hena, "El-Arabi el-Cedid"e şunları söylüyor: "Öğrencinin herhangi bir pratik eğitim almadan uzun bir süre üniversiteden kopması, özellikle tıbbi ve laboratuvar bilimleri alanında uzmanlaşan öğrenciyi mesleği icra etmekten aciz bırakacaktır. Öğrencileri eğitmek için bazı basit laboratuvarlar ve imkânlar sağlayabildik; bu, eğitim sürecinde kaçırdıklarını telafi etme çabasının bir parçası. Bu araç gereçler normalde öğrencilerin üniversite eğitiminin ilk yılında üzerinde eğitim aldıkları şeyler olması gerekirken, bugün dördüncü üniversite yıllarına pratik eğitim almadan giriyorlar. Laboratuvar yokluğu nedeniyle pratik eğitime katılamayan ikinci ve üçüncü sınıf öğrencilerinin kaçırdıklarını telafi etmek için elimizden geleni yapıyoruz."

Boyutu bir odayı geçmeyen laboratuvarın içinde öğrenciler cihazlara dağılmış durumda; uzun kopukluk döneminden dolayı bu cihazlarla etkileşimde belirgin bir çekingenlik gözlemleniyor. Öğretim görevlisi, sağlanan araçların basit ve az olduğunu, dolayısıyla ihtiyaçları karşılamadığını, ancak asgari düzeyde pratik deneyler görmenin hiç görememekten daha iyi olduğunu vurguluyor.

Dördüncü sınıf öğrencisi Duha, üç yıl önce deneyimlemesi gerekirken İsrail savaşının laboratuvarları yıkıma uğratması ve onu deney yapma ile beceri kazanma imkânından mahrum bırakmasıyla ertelenen bir sahnede, mikroskop deneyiyle meşgul. "El-Arabi el-Cedid"e şöyle konuşuyor: "Teorik eğitimle pratik boyut arasında büyük bir fark var; ikincisi bilgiyi anlama ve uygulama düzeyimizi etkiliyor. Ayrıca bir öğrenci, dersin uygulamalı boyutuna hâkim olmadan mezun olamaz."

Kan tahlili malzemeleri ve analiz okuma cihazı üzerinde bir grup arkadaşıyla birlikte pratik eğitim alan arkadaşı Rana Zaide ise şöyle diyor: "Konuları pratikte uygulamadan sadece teorik olarak öğrenmek bizim için zordu; laboratuvarlardan uzun süre kopmak da bizi olumsuz etkiledi. Savaş patlak verdiğinde ikinci sınıfın başındaydım ve hiçbir şeyi pratikte uygulayamadım. Bugün dördüncü sınıfa geldim ve eğitim sayesinde işlerin daha iyiye gittiğini hissediyorum."

Öğrenciler hastanelerde pratik eğitime dahil olmalarına rağmen, Rodeyne Ömer Mehna üniversite içinde eğitim almayı tercih ediyor. "El-Arabi el-Cedid"e şunları anlatıyor: "Hastane içinde eğitim daha fazla saat gerektiriyor ve hasta yoğunluğu ortasında vakalar daha fazla, bu da doğru muayeneyi zorlaştırıyor. Oysa üniversite laboratuvarlarındaki öğrenme ortamına sakinlik ve rahatlık hâkim; öğrencinin ihtiyaç duyduğu şey de bu. Tıbbi tahliller alanında dördüncü sınıfı takip ediyorum ve üniversite laboratuvarında özellikle veri ve tahlil okuma, kan alma ve mikroskopla çalışma konularında pratik eğitimden faydalanıyorum."

Tıp Fakültesi laboratuvarında alan daha geniş görünüyor; bu da tıp, biyoloji ve kimya öğrencilerine daha iyi eğitim alma ve deney uygulama imkânı sağlıyor. Onlarca öğrenciyi aynı anda barındırabilen masalar ve sandalyeler mevcut; bu, küçük bir grubu barındırabilen Tıbbi ve Laboratuvar Bilimleri laboratuvarının durumundan farklı.

İslam Üniversitesi ekipleri, Gazze kentinin güneyindeki üniversiteye bağlı Tıp Fakültesi laboratuvarında bulunan, tahnit edilmiş embriyolar ve hayvan parçaları içeren cam kutuları kurtarıp yeni laboratuvara getirmeyi başardı. Böylece binalarının çoğu yıkılan üniversite, öğrencilerin laboratuvarlarda ihtiyaç duyduğu bilimsel deneylerin yüzde 50'sini sağlamaya yaklaşıyor. Savaş sırasında İslam Üniversitesi binaları yerinden edilenler için barınma merkezine dönüşmüştü, ancak üniversite yönetimi sonunda ders salonları ve bilimsel laboratuvar bölümlerini barındıran iki binayı yeniden elverişli hale getirmeyi başardı. Bununla birlikte öğrenciler genel olarak, sürekli yerinden edilme ve ulaşım zorlukları nedeniyle yüz yüze eğitime bağlı kalmakta güçlük çekiyor.

Gazze'deki İslam Üniversitesi Fen Fakültesi Dekan Yardımcısı Rami Mercan, "El-Arabi el-Cedid"e şunları söylüyor: "Laboratuvarlar, tıp, mühendislik, sağlık bilimleri ve fen fakültesi gibi bilimsel dallar için can damarı niteliğinde. Bu laboratuvarlar, İslam Üniversitesi'nin savaş sırasında tamamen kaybettiği şeylerin bir parçasıydı; oysa bu laboratuvarlar, birçok neslin mezun olmasına katkı sağlayan ve dünya çapında dergiler ve sitelerde yer alan bilimsel araştırmalar üreten modern ekipmanlara sahipti." Mercan ekliyor: "Üniversite, laboratuvarları işler hale getirmenin öğrencinin akademik hayatında gerçek bir sıçrama anlamına geldiğinin, çünkü laboratuvarların teorik ve pratik boyutu birbirine bağladığının bilincinde. İmkânların kısıtlılığına ve soykırım koşullarına rağmen üniversite, geçen dönemden itibaren -mütevazı ve basit de olsa- laboratuvarlar bulmaya başladı; böylece öğrenciler mevcut imkânlara uygun şekilde iyi çalışabiliyor."

Laboratuvar içindeki ekipmanların niteliğine dair Mercan, sürecin birden fazla aşamadan geçtiğini açıklıyor: Yıkılmış ve bombalanmış binalar teslim alındıktan sonra İslam Üniversitesi küçük laboratuvarlar sağlamaya karar verdi. İlk aşama bu salonların altyapısının iyileştirilmesi, ikinci aşama ise öğrencilerin pratik boyutu uygulamasına yardımcı olacak, yerel piyasada mevcut olan araçların satın alınmasıydı.

Mercan, üniversitenin, İsrail işgalinin dışarıdan tıbbi ekipman ithalatını engelleme politikasını sürdürmesi nedeniyle, müfredat içindeki pratik boyutun bazı yönlerini yerel piyasadaki imkânlarla uyumlu hale getirecek şekilde değiştirmeye başladığını açıklıyor. Şöyle devam ediyor: "Mevcut imkânlarla uyumlu bilimsel deneyler tasarlamaya başladık; bunlar amacı yerine getiren ve öğrencilerin gerekli becerileri ve bilimsel kavramları kazanmasını sağlayan alternatif deneyler."

Bu laboratuvarların karşılaştığı zorluklar arasında, tek kullanımlık malzemelerin bulunması ve öğrencilerin Gazze kenti, orta bölge ve şeridin güneyi olmak üzere üç farklı eğitim bölgesine dağılmış olması yer alıyor. Öğrencilerin akademik dönem boyunca pratik derslere katılabilmelerini sağlayacak ulaşım imkânı sunmak da zorluklar arasında. Mercan şöyle açıklıyor: "Savaş sırasında üniversite, hem pratik hem teorik tüm eğitim aşamasını kapsayacak şekilde bilimsel platformlar ve elektronik eğitim seçeneğine yöneldi. Ancak öğrencilerin pratik boyutta kaçırdıklarını telafi edecek bir kamp düzenlemeyi ve ayrıca onlara özel bir eğitim programı çerçevesinde pratik boyuta geri dönme imkânı tanımayı planlıyor."

Arap Araştırma ve Politika Çalışmaları Merkezi (Alaraby)